سياه عاجز و متحير شود و نتواند كه او را بخواند .
فَسَوْفَ يَدْعُوا
پس زود باشد كه بخواند يعنى تمنا كند
ثُبُوراً
هلاكت را .
وَ يَصْلى سَعِيراً
و درآيد به آتش افروخته و هميشه ملازم او باشد آنگه بيان موجب اين عذاب مىكند .
إِنَّهُ كانَ
بدرستى كه اينكس بود در دنيا
فِي أَهْلِهِ
در ميان كسان خود
مَسْرُوراً
شادان و نازان بمال فانى و جاه ناپايدار .
إِنَّهُ ظَنَّ
بدرستيكه او گمان برده
أَنْ لَنْ يَحُورَ
آنكه بازنگردد به خدا يعنى او را بعث و نشور نبود .
بَلى
آرى او را بازگشت خواهد بود
إِنَّ رَبَّهُ
بدرستيكه پروردگار او
كانَ بِهِ
هست باعمال او
بَصِيراً
بينا پس او را فرو نخواهد گذاشت بلكه بمحشر خواهد آورد و جزا به او خواهد رسانيد .
فَلا أُقْسِمُ
پس سوگند ميخورم
بِالشَّفَقِ
بسرخى كه بعد از آفتاب و مغرب ديده شود .
وَ اللَّيْلِ
و سوگند بشب
وَ ما وَسَقَ
و آنچه جمع كند و فراهم آورد و بپوشد يعنى بهر چه تاريكى شب آن را جمع كند و فرو پوشد بعد از آنكه در روز منتشر شده باشد .
وَ الْقَمَرِ
و سوگند به ماه
إِذَا اتَّسَقَ
آنگاه كه مجتمع و مستوى شود و تمام و كامل گردد و اين وقتيست كه بمرتبه بدريه رسيده باشد در شب چهاردهم جواب قسم اينكه .
لَتَرْكَبُنَّ
هر آينه برنشينيد و مرتكب شويد يعنى اقدام كنيد و ملاقات نماييد
طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ
حالى پس از حالى كه مطابق يكديگر باشيد در شدت و هول مراد مرگست و شدايد آن و احوال قيامت و مواطن هائله آن كه يكى بعد از ديگرى ديده شود بعد از آن بر سبيل تبكيت و انكار ميفرمايد كه .
فَما لَهُمْ
پس چيست كفار قريش را كه با وجود اين احوال و تفاوت مراتب
لا يُؤْمِنُونَ
كه نميگروند به خدا و روز آخرت و به قرآن مجيد و به حضرت رسالت تصديق ننمايند با وجود وضوح دلايل و ظهور حجج .
وَ إِذا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ
و چون خوانده شود بر ايشان قرآن
لا يَسْجُدُونَ
فروتنى نميكنند و منقاد آن نميشوند يا نماز نميگذارند و يا سجده نميكنند بر تلاوت و باتفاق علما اين سجده از سجدات مندوبه است و سجده ناكردن كفار نه جهت قصور دليل و انقطاع حجت است .
بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا
بلكه آنان كه نگرويدهاند
يُكَذِّبُونَ
تكذيب ميكنند مر قرآن را و تدبر نمى نمايند در آيات آن و ايمان نميآرند به جهت اقتدا برؤسا و تقليد بآباى خود در تكذيب .
وَ اللَّهُ أَعْلَمُ
و خدا داناتر است
بِما يُوعُونَ
به آنچه نگاه ميدارند در وعاى دل خود از كفر و به آنچه ميپوشند از كينه و عداوة مؤمنان .
فَبَشِّرْهُمْ
پس مژده ده ايشانرا
بِعَذابٍ أَلِيمٍ
به عذاب دردناك ايراد بشارت