الَّذِينَ يُكَذِّبُونَ
آنان كه تكذيب ميكنند
بِيَوْمِ الدِّينِ
بروز جزا و باور ندارند آن را .
وَ ما يُكَذِّبُ بِهِ
و تكذيب نكند به آن روز
إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ
مگر هر ستمكار از حد درگذرنده در تقليد كه بقدرة الهى و علم او استقصار كند و اعادهء او را مستحيل داند
أَثِيمٍ
بزهكار بىباك و متوغل شهوات و معاصى كه مشغول ساخته باشد او را از ماوراى آن .
إِذا تُتْلى عَلَيْهِ
چون خوانده شود بر او
آياتُنا
آيتهاى كلام ما
قالَ
گويد از فرط جهل و عناد و اعراض از حق اينكه
أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ
افسانههاى پيشينيانست .
كَلَّا
نه چنين است كه مكذبان ميگويند
بَلْ رانَ
بلكه غلبه كرده و زنك نهاده
عَلى قُلُوبِهِمْ
بر دلهاى ايشان
ما كانُوا يَكْسِبُونَ
آنچه بودند كه ميكردند از آثام و معاصى يعنى قلوب ايشان بسبب خبث و اعتقاد كفر و معاصى زنك گرفته و تاريك شده بجهة اين معرفة حق و باطل بر ايشان پوشيده گشته عياشى از زراره نقل كردهاند كه ابو جعفر عليه السّلام فرمود كه هيچ بندهء مؤمن نه باشد مگر كه در دل او نقطه سفيدى هست چون گناه كند نقطهء سياه در ميان آن پيدا شود چون توبه كند سياهى زايل گردد .
كَلَّا
بايد كه بازايستند كفره و فجره از كفر و فجورى كه بر دلهاى ايشان غالب مىشود و بسبب آن زنك غفلت بدان نشسته
إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ
بدرستى كه ايشان از مثوبة و رحمت پروردگار خود
يَوْمَئِذٍ
در آن روز
لَمَحْجُوبُونَ
در پرده شدگان باشند يعنى از آن محجوب و ممنوع شوند .
ثُمَّ إِنَّهُمْ
پس بدرستيكه تكذيب كنندگان
لَصالُوا الْجَحِيمِ
در آيندگان بدوزخ و هميشه سوزندگان در آن .
ثُمَّ يُقالُ
پس گفته شود يعنى زبانيه ايشانرا گويند از روى توبيخ
هذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ
عذابيست كه بوديد كه بدان
تُكَذِّبُونَ
تكذيب ميكرديد .
كَلَّا
ردع است از تكذيب يعنى كه از تكذيب اين توعيدات و تهديدات بازايستيد و تصديق نمائيد بوقوع آن و بعد از وعيد كفار در وعد ابرار ميفرمايد كه
إِنَّ كِتابَ الْأَبْرارِ
بدرستى كه آنچه نوشته مىشود از اعمال نيكوكاران يا نوشتن اعمال ايشان
لَفِي عِلِّيِّينَ
در عليين است .
وَ ما أَدْراكَ ما عِلِّيُّونَ
و چه چيز دانا كرد تو را آنچه در عليين است و آن علم ديوان خير است كه مدون شده .
كِتابٌ مَرْقُومٌ
كتابى است مسطور يا مكان كتابيست كه مبين و روشن است حروف كتابة آن يا موسوم بعلامتى كه هر كه مشاهده