و اعصاب و مدخل و مخرج طعام و شراب كه طعام بيك مدخل فرو مىشود و از دو مخرج بيرون مىآيد و آنچه تناول كنند از طعام و شراب بهرى به قوت او مىشود و بهرى باجزاء جسم وى مىشود و بهرى ثفل و هر نصيبى به جائى ميرود بتقدير مقدّر ، اهل اشارت گفتند :
كه در آفاق آياتى است و در انفس آياتى ؛ آن عالم كبرى « 1 » است و اين عالم صغرى « 2 » ، و گفتند :
اين عالم كبرى « 3 » است و آن عالم صغرى « 4 » ؛ چه اين حىّ است و آن جماد ؛ تا تو گاهى در آن نظر كنى و از آن عبرت گيرى و گاهى درين تفكّر كنى و به دو متذكّر شوى . فى الافاق شمس و قمر ؛ و فى الانفس حسّ و فكر ، فى الافاق كواكب و نجوم ؛ و فى الأنفس عجائب و علوم ، فى الافاق سحائب و غيوم ؛ و فى الانفس مصائب و غموم ، فى الافاق بروق خاطفة ؛ و فى الانفس عروق راجفة « 5 » فى الافاق ثلوج و أمطار ؛ و فى الانفس حوائج و أوطار ، فى الافاق رياح هبّابة ؛ و فى الانفس ارواح منسابة ، فى الافاق جبال شامخة ؛ و فى الانفس آمال راسخة ، فى الافاق عيون نابعة ؛ و فى الانفس عيون دامعة فى الافاق نخيل و اشجار ؛ و فى الانفس شعور و أبشار ، فى الافاق دور و قصور ؛ و فى الانفس نحور و صدور ؛ فى الافاق جواهر و معادن ؛ و فى الأنفس ظواهر و بواطن ، فى الافاق زروع و نبات ؛ و فى الانفس خشوع و ثبات ، فى الافاق أنهار و بحار ؛ و فى الانفس اسرار و جهار ، فى الافاق شدّة و رخاء ؛ و فى الانفس بخل و سخاء ، فى الافاق ربيع و خريف ؛ و فى الانفس و ضيع و شريف ؛ فى الافاق حرّ و برد ؛ و فى الانفس حرّ و عبد ، فى الافاق سيل و ليل ؛ و فى الانفس ميل و نيل . ازين جمله در هر چه نظر كنى درو آيتى و علامتى بينى .
و للّه فى كلّ تحريكة * و فى كلّ تسكينة « 6 » شاهد
و فى كلّ شىء له آية * تدلّ على أنّه واحد
اوّل در خود نگر و خود را بشناس تا خود شناسى ترا به حق شناسى رساند ؛ من
هامش
( 1 ) - كذا در نسخ اين تفسير و تفسير ابو الفتوح ؛ و الصحيح : « اكبر » و « اصغر » .
( 2 ) - كذا در نسخ اين تفسير و تفسير ابو الفتوح ؛ و الصحيح : « اكبر » و « اصغر » .
( 3 ) - كذا در نسخ اين تفسير و تفسير ابو الفتوح ؛ و الصحيح : « اكبر » و « اصغر » .
( 4 ) - كذا در نسخ اين تفسير و تفسير ابو الفتوح ؛ و الصحيح : « اكبر » و « اصغر » .
( 5 ) - يقال : « و جف الشىء اى اضطرب ، و القلب اى خفق ، و الفرس اى عدا و سار سريعا » و در بعضى نسخ : ( راجفة ) و يقال : « رجف الرجل اى اضطرب شديدا ، و رجفه رجفا اى حرّكه شديدا ؛ فرجف اى تحرّك ، فهو لازم و متعدّ » .
( 6 ) - در بعضى نسخ : « و تسكينة أبدا » .