نمىبينند و نميدانند كافران مكّه و مشركان عرب كه ما پيش ازين بسيارى را هلاك كرديم از اهل هر عصرى كه ايشان باهل دنيا و آن عصر رجوع نكردند و باز نيامدند چون ميدانند كه چنين است چرا اعتبار نميگيرند
[ وَ إِنْ كُلٌّ لَمَّا ]
بدرستى كه خلايق را همه نزديك ما حاضر گردانند تا حساب ايشان كرده شود و جزاى ايمان ايشان داده آيد .
[ سوره يس ( 36 ) : آيات 33 تا 36 ]
وَ آيَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْناها وَ أَخْرَجْنا مِنْها حَبًّا فَمِنْهُ يَأْكُلُونَ ( 33 ) وَ جَعَلْنا فِيها جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَ أَعْنابٍ وَ فَجَّرْنا فِيها مِنَ الْعُيُونِ ( 34 ) لِيَأْكُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ وَ ما عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ أَ فَلا يَشْكُرُونَ ( 35 ) سُبْحانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْواجَ كُلَّها مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ مِمَّا لا يَعْلَمُونَ ( 36 )
و آيتى ديگرست ايشان را و دليلى ديگر بر قدرت خداى تعالى بر بعث اموات ؛ زمين مردهء بىنبات ، كه ما زنده كرديم آن را بباران و از آنجا بيرون آورديم دانهء كه شما از آن ميخوريد از انواع حبوب كه غذاى شما به آن است ، و كرديم در آن زمين بوستانها از انواع درختان انگور و خرما ، و روان كرديم در آن بوستانها از چشمههاى آب تا مردمان از ميوههاى آن ميخورند از آنچه خداى تعالى آفريد از ميوه ، و از آنچه دستهاى ايشان در آن عمل كرد از نشاندن درخت و آب دادن و غير آن از عمارات
[ مِنْ ثَمَرِهِ ]
التفات است از تكلّم با غيبت يعنى از ميوهء خداى كه از فعل وى است و از قدرت وى او كرد نه دستهاى ايشان . اى « 1 » خداى را شكر نميگويند و سپاس نميدارند به اين نعمت كه بايشان كرد . منزّه آن خداى كه بيافريد اصناف و اجناس موجودات را از آنچه آن را زمين روياند مختلف الصّور و الالوان و الطّعوم ، و از نفسهاى ايشان از نر و ماده و سياه و سفيد و دراز و كوتاه ، و بيافريد از آنچه ايشان ندانند و خداى تعالى ايشان را
هامش
( 1 ) يعنى آيا .