الحمد للّه كه خداى تعالى در امّت من جماعتى پديد كرد كه مرا فرمود كه : ابتدا بسلام ايشان من كنم عطا گفت : آيت در حقّ امير المؤمنين آمد و حمزه و جعفر و عمار ياسر و جمعى از صحابه چون ابو بكر و عمر و عثمان ، انس مالك گفت كه : جماعتى بنزديك پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله آمدند گفتند : ما گناهى كردهايم از آن توبه مىكنيم اكنون ؛ خداى تعالى توبهء ما قبول كند ؟ - رسول صلّى اللّه عليه و آله خاموش مىبود جبرئيل آمد و اين آيت آورد اين دو وجه است كه اينجا گفتهاند « 1 » و أمّا حمل كردن بر عموم اولىتر است خداى تعالى در اين آيت رسول صلّى اللّه عليه و آله را فرمود به تو قير مؤمنان و احترام ايشان و پايه نهادن و تسليه دادن ايشان و گفت : چون به تو آيند آنان كه به من و آيات من ايمان دارند بگو ايشان را كه : [ سلام عليكم ] سلام بر شما باد و از همه آفتها سلامتتان باد آنگه فرمود رسول را صلّى اللّه عليه و آله كه : ايشان را اميد ده و دل خوش گردان و بگو كه : خداى تعالى رحمت بر خود نوشته است .
اهل اشارت گفتند كه : خداى تعالى چيزى بر خود نوشت و چيزى بر تو نوشت آنچه از باب تكاليف و مشّاق است بر تو نوشت ؛ كتب عليكم الصّيام ، و كتب عليكم القتال ، و كتب عليكم القصاص ، اين بر شما نوشتند و رحمت بر خود نوشت از بهر تو
[ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ ]
اگر تو با عجز و ضعف و مشقّت خود به آن افعال وفا كنى او اولىتر كه با كرم و فضل خود به آنچه بر خود نوشت وفا كند ، چون رنجى به آن تعلّق داشت از روزه و قصاص نگفت كه : من نوشتم ، بلفظ مجهول ياد كرد و گفت : كتب عليكم ، بر شما نوشتند ، چون برحمت رسيد گفت كه : من نوشتم حواله به خود كرد و گفت :
[ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ ]
همچنين در شراب قطيعه فرمود
« وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ »
گفت : دوزخيان را آبى گرم بدهند كه امعاء و رودههاى ايشان پاره پاره گرداند و چون به شراب وصلت رسيد گفت : من دهم و با هيچ پيغمبر مرسل و فرشتهء مقرّب نگذارم
« وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً »
ابراهيم پيغمبر چون رنجور شد رنجورى بخداى حواله نكرد و گفت : « و اذا مرضت » ، صحّت و شفا به خداى تعالى
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : بجاى « اين دو وجه است كه اينجا گفتهاند » اين عبارت هست « روايت اول مطابق آيت است » و در بعضى ديگر اين : « و آيت اول مطابق اين است » .