سوره 87 آيه 1
1 -
سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى .
آيه . مصطفى فرمود : خدا را به شناختن نامهاى بلند او تسبيح خوان ، اين آيت خطاب به محمّد مصطفى و امّت او است كه در اول سوره با ياد خدا بستود و در آخر سوره او را به اداء نماز و ياد خدا بستود و هر بندهاى اين سه چيز كه از اركان ايمان است بجا آرد ، به پيروزى و رستگارى رسد : اول تصديق به دل ، دوم شهادت به زبان ، سوم عمل به اركان .
سوره 87 آيه 15 - 14
14 -
قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى .
آيه . نماز بزرگترين عمل است و بهينهكار ، ميدان خدمتگزاران و بوستان وفاداران و قربانى پرهيزكاران است . نماز خطيب قدرت و شفيع زلّت و وكيل حضرت و متقاضى رحمت است . گناهان را محو سازد ، دل را روشن كند ، بنده را به بوى خوش طاعت خوشبو كند ، دل او را از فحشاء و منكر پاك گرداند « 1 » . و آن در صورتى است كه به شرائط آن قيام كند و واجبات را برطبق سنّت و فرمان انجام دهد ، تن را از پليديها و چركيها بشويد ، دلها را به آب پرهيز از جنايت نفس خالى نمايد ، با تن به مقام خدمت برآيد ، به دل در ميدان همّت آيد ، به خاطر حق در حضرت حاضر باشد ، با حرمت باشد ، از اينسو به آنسو ننگرد ، عاجزوار دست به تكبير بلند كند ، سنّت چنان است كه به دست راست دست چپ گيرد و اين نشانهء عهد و پيمان و بيان عقد و نشان مبايعت با حقّ است « 2 » بنده مىگويد : خدايا ، من دست راست خود را نايب دين و دست چپ را نايب خود ساختم ، با دين عقد بستم و با تو عهد كردم كه روى از حضرت نگردانم و اين عهد در حقيقت بيان عقد ازلى است « 3 » و عهد ازل آنست كه مىگويد :
أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى ،
آيا من خداى شما نيستم ؟ گفتند آرى .
سوره 87 آيه 16
16 -
بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا .
آيه . خطاب به مؤمنان است كه مىگويد شما از طاعت و عبادت ما روى گردانيديد ، و اين جهان فانى را به جهان باقى برگزيديد « 4 » نمىدانيد كه آفتاب بقاء اين دنيا زود غروب است و زندان لشكر ايمان غدّار وفا نما است ! ديوى است فريبنده ، غولى است رباينده ، مردان را با آن ادب كنند و مدّعيان را با آن آزمايش نمايند .
مصطفى اول قلم فتوى در دنيا راند و گفت : اگر حلال دنيا است بىحساب و عتاب نيست و اگر حرام دنيا است بىعذاب و عقاب نيست ! آنگاه دنيا را لعنت كرد و گفت : دنيا و هرچه در آن هست ملعون است جز ذكر خداوند ! جوانمرد در بدى دنيا چه نيكو گفته :
اگر دينت همى بايد ، ز دنيادار مىبُگسَل * ورت دنيا همى بايد ، بده دين و ببَر دنيا
ور از دوزخ همىترسى ، به مالى بس مشو غَرّه * كه اينجا صورتش مال است و آنجا شكلش اژدرها
چو مانى بهر مردارى ، چو زاغان اندرين پستى ؟ * قفس بشكن چو طاووسان ، يكى برپر بر اين بالا
هامش
( 1 ) - اشاره به آيهء :إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ .( 2 ) - اشاره به آيهء :إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ .( 3 ) - اشاره به آيهء :إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ .( 4 ) - اين بيان اشاره به آيهءوَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ وَ أَبْقىاست ، يعنى سراى آخرت قرارگاه مؤمنان است و جاى ناز دوستان كه فرمود : اى دوستان ، زندگانى دنيا متاع و فنا است و زندگى آخرت دوام و بقاء است .