وقتى ما مرديم و خاك و استخوانها شديم ، آيا ما برانگيخته مىشويم ؟
48 -
أَ وَ آباؤُنَا الْأَوَّلُونَ .
و آيا پدران پيشين ما برانگيخته مىشوند ؟
49 -
قُلْ إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ .
بگو به آنها ( اى محمّد ) پيشينيان و پسينيان جهان ( همه برانگيخته مىشوند ) .
50 -
لَمَجْمُوعُونَ إِلى مِيقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ .
همه باهم گردآورى مىشوند تا هنگام روز دانسته شده .
51 -
ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ .
و پس از آن ، شما اى گروه گمراهان و دروغزنگيران .
52 -
لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ .
از ميوهء درخت آتشين خورنده ( زقّوم ) هستيد !
53 -
فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ .
پس پر مىكنند از آن ( ميوههاى آتشين ) شكمها .
54 -
فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ .
آنگاه بر آنها آب جوشان مىآشامند .
55 -
فَشارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ .
پس آشامندهاند مانند آشاميدن شتر تشنه ريگ خشك را .
56 -
هذا نُزُلُهُمْ يَوْمَ الدِّينِ .
اين است پذيرائى آنها روز پاداش داورى !
57 -
نَحْنُ خَلَقْناكُمْ فَلَوْ لا تُصَدِّقُونَ .
ما نخست شما را آفريديم پس چرا استوار نمىداريد ؟
تفسير ادبى و عرفانى
سوره 56 آيه 0
بِسْمِ اللَّهِ .
اى نامى كه بر هرجائى گام نهى و بر هر كوئى قدم زنى ، رنگ كس نگيرى ، و همه را به رنگ خود برآرى . اى نامى كه بر ملكوت گذر كردى ، ملك و ملائكه را زير و زبر كردى ، به ديوان ديوان رسيدى لشكر تلبيس ابليس را هزيمت دادى ، به ميدان پادشاهى درآمدى ، سر سروران و گردنكشان را به چنبر اطاعت آوردى ، به بازار راغبان دنيا برآمدى ، ساكنان دكّان رغبت را برانگيختى ، به گروه عاشقان رسيدى ، و نعرهء آنان را به عيّوق رسانيدى ، از كنشت و كليسا مسجد و صومعه ساختى ، به بتكده آمدى ، بت را با بتگر به سجده آوردى سرانجام بىحرمتان را دوزخ و سرانجام حرمتداران را بهشت كردى .
سوره 56 آيه 1
1 -
إِذا وَقَعَتِ الْواقِعَةُ .
آيه . ( اى محمد ) آن روز را ياد كن كه افتادنى بيفتد و چون فرا ديد آيد نبينى كه هرچه بيفتد زودتر از آن به زمين رسد كه بنهند ! آن روز روز سياست و هيبت است و روز تغابن و حسرت .
سوره 56 آيه 3
3 -
خافِضَةٌ رافِعَةٌ .
آيه . يكى را بردارند تا به اعلى عليين برند ، يكى را فروبرند تا به اسفل السافلين رسانند ، آن تيلسانپوش منافق را به آتش برند و آن قبا بستهء مخلص را به بهشت درآرند ، آن پير مناجاتى بدعتگذار را به آتش قهر مىسوزند و آن جوان خراباتى عقيدهمند را بر تخت بخت نشانند !
بسا پير مناجاتى ، كه بىمركب فروماند * بسا رند خراباتى ، كه زين بر شير نر بندد !
لطيفه : آن روز كه قبّه اخضر ( كاخ سبز ) فروگشايند ، بساط خاكى درنوردند ، عقد پروين را تباه كنند ، و چهرهء ماه و خورشيد را سياه كنند و اختران را از فلك فروريزيد !
سوره 56 آيه 4
4 -
إِذا رُجَّتِ الْأَرْضُ رَجًّا .
آيه . آنگاه است كه زمين را بجنبانند .
سوره 56 آيه 5
5 -
وَ بُسَّتِ الْجِبالُ بَسًّا .
آيه . كوهها را از بيخ بركنند تا همچون دودى و گرد در هوا شود : آن روز بلال درويش را با تاج و حلّه و مركب آرند و به فردوس برين برند . و خواجه او را ( اميّة بن خلف ) را