كشيم ! اين است كه روز رستاخيز از او پرسند چرا امروز پشتبان يكدگر نيستيد ؟ و از محمد كين نمىكشيد ؟
سوره 37 آيه 27
27 -
وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ .
آيه . يعنى مرئوسها از رئيسها مىپرسند شما بنام دين ما را گمراه مىكرديد ، و آنها جواب مىدهند ، كه آنچه ما شما را بدان خوانديم بنام حق بود ! ولى شما ايمان نياورديد پس شما را از ايمان به محمد بازمىداشتيم .
سوره 37 آيه 30
30 -
وَ ما كانَ لَنا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ .
رئيسها گويند ما بر شما تسلّطى نداشتيم كه شما را مجبور به متابعت خود كنيم بلكه شما گروهى گردنكش بوديد !
سوره 37 آيه 31
31 -
فَحَقَّ عَلَيْنا قَوْلُ رَبِّنا إِنَّا لَذائِقُونَ .
پس بر همه ماها ( كلمهء عذاب ) كه گفتهء خداوند است حقّ است و ما آن را چشانيم !
سؤال در قيامت : سؤال روز رستاخيز دو گونه است : سؤال عذاب كه مخصوص كافران و ملحدان است كه از كارهاى آنان پرسند و نامهء سياه آنها را بر آنها افكنند و پرسند كسى كه اين نامه عمل اوست جزاى او چه باشد ؟
خودشان پاسخ دهند : آتش ، آتش !
لطيفه : چون فرعون دعوى خدائى كرد جبرئيل به صورت بشر آمد و از وى پرسيد : اگر خواجهاى غلام خود را به درجهء بلند برساند و او را جاه و مال دهد و او خواهد كه بر خواجه مهتر گردد جزاى او چيست ؟ فرعون گفت : جزاى او آنست كه او را در آب غرق كنند ! تا ديگران عبرت گيرند ! از حضرت عزت ندا رسيد : اى جبرئيل اين فتوى را ياد دار تا آن روز كه او را به دريا كشيم !
سؤال دوّم ، سؤال عتاب كه مخصوص به گروهى است كه مؤمنانند به اعتقاد و موحّدانند به مهر دل و صدق محبّت ، ولى در عمل مقصّر و گناهكارند ! حقتعالى از ايشان سؤال عتاب كند ، ليكن عيب آنان را از خلق بپوشد و گناه آنها را به يادشان آرد ! و بخشش و آمرزش از آنان نگيرد ! و پرسش از ايشان در خلوت كند . در آن حال بندهء گنهكار اقرار كند و خداوند او را ببخشايد !
بو عثمان ( يكى از بزرگان عرفان ) وقتى دربارهء دوستى حقّ سخن مىگفت ، جوانى برخاست و گفت : چكنم تا به دوستى او رسم ؟ گفت مخالفت او را ترك كن تا به دوستى او رسى ! جوانمرد گفت چگونه دعوى دوستى او كنم درحالىكه مخالفت او را ترك نگفتهام ؟ آنگاه برخاست و نعرهاى زد و همىگريست ! عارف بزرگوار گفت اين جوان در دوستى راستگو است هرچند به ظاهر از جملهء مقصّران است و در باطنى در زمرهء دوستان !
پير طريقت گفت : اى جوانمرد ، اگر چنان است كه در جهد و در عمل تقصير دارى ، در آن كوش كه در راستى دوستى و درد شوق مقصّر نباشى ! كه صدق محبت تقصير عمل را جبران كند ! ليكن توفير ( زياد كردن ) عمل تقصير محبت را جبران نكند !
سوره 37 آيه 35
35 -
إِنَّهُمْ كانُوا إِذا قِيلَ لَهُمْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ .
حضرت رسول فرمود : هركس به
لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ
مؤمن شود و به آن ديگرى آميخته نكند ، بهشت بر او واجب است ، حضرت على امير المؤمنين پرسيد اى رسول خدا ، منظور از آن جمله ( شرط ) چيست ؟ فرمود ، دوستى دنيا و خشنودى دنيا و خواستن دنيا را با آن كلمه آميخته نكند ! يعنى كسانى نباشند كه گفتار پيمبران گويند ولى رفتار ستمگران دارند !