نمودن به آب طبيخ بيخ آن و يا مضغ آن و با آب برك آن جهت درد دندان و قلاع امراض دهان و بثور عدسيهء آن و تقويت لثهء مسترخيه و داميه و با آب برى آن جهت رفع فلاع دهان و قطور و طلاى آب برك آن جهت رمد حار مفيد و سائيده مىشود شيافات چشم در آب آن و داخل ادويهء عين كرده مىشود اعضاء النفس تخم آن حابس نزف الدم و آشاميدن عدس مطبوخ با برك آن بدل سلق جهت ربو و آشاميدن عصارهء آن جهت دق و سل و نفث الدم و قرحهء رئه و ربو دموى و صرع اعضاء الغذاء و النفض آشاميدن عصارهء آن مقوى كبد حار و طحال و كرده و مفتح سدهء آن و مسكن تشنكي و رفع فساد هضم و قئ الدم و نزف الدم اعضاء باطني و حرقة البول و سيلان خون بواسير و حيض و بيخ و برك و تخم آن مفتح سدهء كبد و كرده و مثانه و در ادويهء مفتحهء آنها داخل كرده مىشود و جهت قروح امعا و آشاميدن عدس مطبوخ با برك آن بجاى برك چغندر جهت استسقاى حار و مطبوخ آن با نمك و سركه و عدس جهت اسهال دموى و آشاميدن آب برك آن با طلا جهت درد كرده و مثانه و آشاميدن و يا احتقان بتخم و با عصارهء آن جهت قرحهء امعا و حبس خون بواسير و حمول آن جهت درد رحم حادث از احتقان آن الحمى كفتهاند آشاميدن سه عدد بيخ آن جهت حمى مثلثه و چهار عدد بيخ آن جهت حمى ربع و همچنين با چهار اوقيه و نيم شراب ممزوج كرده و آشاميدن عصارهء آن نيز جهت حميات حاده نافع السموم ضماد آن با نمك جهت سميت سكديوانه كزيده الجروح و القروح و حرق النار ضماد آن و بدستور ذرور آن جهت تنقيهء چرك و تجفيف و اندمال قروح خبيثه و مزمنه و جراحات عميقه و سوختكي آتش و نار فارسي و قروح ساعيه و اكله و با طين قيموليا و اسفيداج جهت جمره بجيم و داء الفيل و منع تزايد و موجب ضمور آن الاورام و البثور محلل اورام حاره و نمله و شرى و حمره بحاى مهمله كه باد سرخ باشد و ورم پس كوش و خنازير و تعليق بيخ آن بر كردن نيز جهت خنازير مؤثر المضار كويند مضر رئه مصلح آن عسل و عصارهء آن مضر طحال و مصلح آن مصطكى مقدار شربت از آب برك آن از ده مثقال تا نيم رطل بدل آن حماض بستاني و تخم آن در افعال مانند عصارهء برك آن و بورهء آن قابض و مغرى امعا و رافع زحير و بروغن بادام و يا روغن كل چرب كرده و يا در آب جوش نمودهء آن نيز رافع مغص و حابس نزف الدم اسافل بدن مقدار شربت آن تا سه درم و عرق برك بارتنك كه مانند كلاب بقرع و انبيق مقطر نموده باشند در تقويت قوت ماسكه بيعديل و در همه افعال از عصارهء برك آن ضعيفتر است
* لسان السبع *
بفتح سين مهمله و ضم باء موحده و عين مهمله
* ماهيت ان
نباتى است به قدر دو ذرع و شاخهاى آن پراكنده و بركهاى آن طولاني و اطراف آن تيز و مشرف مانند دندانهاى اره و مجعد و صلب و رنك آن سبز مائل بزردى و سفيدى و بر سر شاخهاى آن قبهاى مستدير و كل آن بنفش و بيخ آن سياه مربع منبت آن زمينهاى سنكريزه و ربيعي است
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
آشاميدن طبيخ آن جهت تفتيت سنك كرده و مثانه و فرزجهء بيخ آن جهت ادرار حيض و اخراج جنين نافع است *
* لسان العصافير *
بفتح عين و صاد مهملتين و الف و كسر فاء و سكون ياء مثناة تحتانيه و راء مهمله بفارسي زبان كنجشك و بهندى اندرجو و بشيرازى تخم اهر خوانند
* ماهيت ان
ثمر درختى است از قسم دردار و عظيم و برك آن شبيه ببرك بادام و ثمر آن در خوشه و در غلافها و هريك از هم متفرق و در هر غلافى يك دانه باريك طولاني شبيه به زبان كنجشك و ظاهر آن اندك تيره رنك و باطن آن سفيد مائل بزردى و با تندى و تلخي و قوت آن تا ده سال باقي مىماند و در ملك هند و بنكاله كثير الوجود و دو نوع مىشود يكى تلخ با حدت و دوم شيرين و نبات آن بيشتر در مزرعهء برنج بهم مىرسد و ببلندى نبات آن از برك