اعضا خصوصا دست و پا كه بعد از خوردن بنشينند تا عرق آيد و عرق خشك كردد و بخور آنكه آن را در ظرف سربسته پخته بكيرند جهت اوجاع اعضا و استرخاى آنها نافع
* فصل التاء مع الياء المثناة التحتانية *
* تين *
بكسر تا و سكون ياء مثناة تحتانيه و نون بفارسي انجير نامند
* ماهيت ان
برى و بستاني و كوهي مىباشد و هريك نر و ماده و سفيد و سياه و برى آن غير جميز است و جميز را بهندى كولر نامند و در حرف الجيم بيان جميز ان شاء اللّه تعالى خواهد آمد و درخت انجير متوسط در بزركي و كوچكي و برك آن عريض و شاخهاى آن شيردار و برك آن را چون بشكنند از بيخ آن نيز شير برمىآيد و درخت آن كل نكرده ثمر مىبندد بخلاف درختهاى ديكر و ثمر آن پيوسته بشاخهاى آن و برك بستاني از برك برى آن عريضتر و شاخهاى كوهي آن بر روى سنكها منبسط مىباشد و ثمر آن انبوه و كوچكتر از بستاني و انجير شاهي سياه و بسيار بزرك مىشود و بهترين انجير شيرين شاداب آنها است خواه سفيد باشد و خواه سياه و سفيد آن جهت اكل و سياه آن جهت دوا بهتر و انسب است و انجيرى كه پيش از برك و يا با برك برآمده باشد نشايد خوردن و اجتناب از خوردن آن اولىتر است و كويند كه چون شاخ انجير را در آب و نمك ساعتى بكذارند پس برآورده بنشانند انجير از ان شيرين مىكردد
* طبيعت ان
در اول كرم و در دوم تر و بعضى در دوم نيز كرم كفتهاند و برى آن كرمتر از بستاني و در رطوبت كمتر
* افعال و خواص تازهء آن
ملطف و محلل و جالي قوى و صرع و فالج را نافع و كثير الغذاتر از ساير ميوها و سريع الانحدار و مسكن حرارت و تشنكي و معرق و ملين طبع و مسهل برفق و كاسر قوت غضبي و مبرد دل و مسمن بدن خصوصا چون چهل صباح با قدرى انيسون تناول نمايند و جهت خفقان و ربو و سرفه و درد سينه و خشونت قصبهء رئه و تقويت كبد و رفع سده و ورم طحال و بواسير و هزال كرده و عسر البول و تقطير آن و نضج اورام و دماميل و با بادام و پسته جهت اصلاح بدنهاى ضعيف و زياده كردن عقل و جوهر دماغ و با مغز كردكان جهت امان از سموم قتاله و با سداب نائب مناب ترياق و با مغز قرطم و يك دانك و نيم بورهء ارمني مسهل اخلاط غليظه و چون ناشتا بخورند مجارى غذا را كشاده نمايد و بدن را فربه سازد و خوردن آن پيش از طعام تليين بطن نمايد و بامرى منقي خلط بلغمي است از معده و چون بر طبع مكروه آيد سكنجبين بالاى آن بنوشند و انجير خشك در دوم كرم و در اول تر و ملطف و در جميع افعال ضعيفتر از تازهء آن و معطش و ثقيل و ملين طبع و دافع مواد عفنه به طرف جلد و لهذا اكثار آن مولد سپش است و جهت فالج و امراض رطبه و مبرودين و وجع ظهر و تقطير البول نافع و منعظ است بسبب كرم كردن آن كرده را امراض الراس آشاميدن تر و خشك آن نيز جهت صرع و تقويت دماغ و ذرور خشك آن مجفف قروح سره الاذن قطور آب مطبوخ آن با كف خردل جهت طنين و خارش كوش العين اكتحال و قطور لبن آن با عسل جهت غشاوهء رطب و ابتداى نزول آب و غلظ طبقات و به آب برك آن جهت جرب و خشونت اجفان الفم و الصدر غرغره به آب طبيخ آن جهت رفع اورام عضلهء لسان و قصبهء رئه و آشاميدن آب مطبوخ آن با حلبه و عسل كه طبخ نمايند تا مانند لعوق كردد جهت تصفيهء سينه و رئه و با زوفاى خشك جهت تنقيهء فضول سينه و سرفهء كهنه و اوجاع مزمنهء رئه اعضاء الغذاء با سداب و انيسون جهت رفع رياح و سدد و طحال و با مغز كردكان جهت معتادين بقولنج و صاحبان يبوست طبع و با قرطم مقدار يك دانك و نيم نطرون جهت اطلاق نمودن بطن و بدستور شراب آن و حقنه به آب مطبوخ آن جهت مغص و چون انجير را در سركهء انكورى تند نه روز بخيسانند و هر روز پنج عدد آن را با قدرى سركهء آن بنوشند و بعضى را كوبيده بتنهائي و يا با اشق و سكنجبين و بيخ كبر ضماد نمايند جهت تحليل ورم طحال مجرب و مخلل