و جاذب خار و پيكان از عمق بدن بسوى ظاهر و بيرون آورندهء آن و چون بياشامند از تخم آن يك مثقال خوابهاى ردى مشوش بينند و بيخ آن در جميع افعال از ان ضعيفتر و چون بياشامند مقدار دو مثقال آن را با ماء القراطن كه ماء العسل است اسهال بلغم و مرهء سودا نمايد مقدار شربت آن تا دو مثقال است
* بقر *
بفتح با و قاف و سكون راء مهمله به فارسى كاو ماده و بهندى كاى نامند
* ماهيت آن
معروف است و نر آنكه ثور باشد بهندى بيل نامند طبيعت كوشت آن زياده از يك ساله عمر آن كرم و خشك است و از جمل كمتر و از بز خشكتر
* افعال و خواص ان
كوشت آن بطئ الهضم و غليظ و خون متولد از ان غليظ سوداوى و محدث امراض سوداوى مانند سرطان و جذام و ورم سپرز و داء الفيل و دوالي و بهق و جرب و قوبا و سواس و تپ ربع و مانند اينها از امراض و مداومت آن مضر اصحاب مفاصل و عرق النسا و قاطع حيض و ولادت پيش از وقت و مورث جرب و حكه و موت فجاءة بسبب سده و صعود بخار غليظ و بدبوئي بسوى قلب و دماغ و نصارى چون بالاى آن خمر مىآشامند لهذا بسيار استعمال مىنمايند جهت آنكه خمر آن را هضم مىنمايد و قوت آن را باقى مىدارد و كسى كه خمر نمىآشامد نبايد كه استعمال نمايد و بايد كسى كه كوشت آن را تناول مىنمايد كاهكاهي تنقيهء سودا بآشاميدن مسهل سودا مىنموده باشد و متعرض ادرار بول نشود و اجتناب نمايد از آشاميدن شرابها و آبهاى غليظ نىزارها و ايستاده و چون بيابد در بدن خود التهابي و سوزشى سركه بياشامد و يا در طبيخ آن سركه داخل نمايد و ليكن سركه با آن معين بر زيادتي توليد سودا است و لحم آن در طعم لذيذ مىباشد و از براى صاحبان كدو رياضات و فتق نيكو است و مسمن و مقوى بدن و قاطع مرار رقيق و اما باعث تعفن خون است و بهترين آن كوشت كوسالهء فربه صحيح المزاج است و بعضى آن را بهتر از كوسفند چهار ساله مىدانند و زرد آن بهتر از سائر الوان و بهترين اوقات خوردن آن ايام ربيع است و بدترين آن پير و لاغر و عليل است و چون از كوشت آن سكباج پزند منع سيلان ماده از معده و كبد نمايد و آشاميدن مرقهء آنكه دهنيت آن را تمام كرفته باشند با سركه جهت منع انصباب مواد صفراوى بسوى معده و كبد و امعا و منع انتشار آن در بدن و دفع يرقان و ادرار صفرا و قطع اسهال صفراوى نافع و چون مبرود المزاج و صاحب معدهء ضعيف ارادهء تناول آن نمايد بايد كه آن را خوب مهرا طبخ نمايد و با كاشم و سداب و سير و يا سركه و عسل و شيرينيها سواى خرما تناول نمايد و خوردن تره تيزك و خردل بعد از ان نيكو است و بايد كه آب بالاى آن به زودى نياشامند تا اينكه شكم خشك كرده پس بياشامند بالاى آن شراب قليل المزاج رقيق زرد يا سرخ و چون كوشت بىچربي آن را بريان نمايند و چون آب آن را كرفته در كوش بچكانند كرم آن را بكشد و چون بر سوختكي آتش بمالند منع آبلهء آن نمايد و مصلح كوشت آن دارچيني و فلفل و زنجبيل و مهرا پختن آنست و چون در هنكام طبخ قدرى پوست خربزه در ان ديك اندازند مهرا و لذيذ كرداند و مصلح كوشت كوساله استحمام و رياضات بود و سر آن تپ را زائل كرداند و قوت باه بيفزايد و چون با سركه پيش از طلوع آفتاب بر برص بمالند زائل كرداند و شاخ آن سرد در دوم و خشك در سوم است و چون شاخ كاو نر را خشك نموده براده نمايند خصوصا از كنارهاى آن و مقدار يك مثقال آن را با آب سرد بياشامند جهت حبس رعاف و با شراب عفص جهت حبس اسهال و همچنين شاخ سوخته و استخوان بيني آن و سم سوختهء آن جهت تسكين وجع و جلاى دندانها مفيد و چون دو مثقال آن را با عسل بياشامند اخراج حب القرع نمايد و چون هر روز نيم درهم آن را با سكنجبين بياشامند و مداومت بران نمايند ورم طحال عظيم را تحليل دهد و باه را برانكيزاند و ذرور آن مانع زيادتي اكله است و بخور آن جهت كريزانيدن هوام و چون از شاخ چپ آن انكشترى سازند و بپوشند در انكشت دست چپ جهت صرع و ام الصبيان نافع و اهل سودان