و داء الثعلب را زائل كرداند و با خود داشتن پوست آن مسقط جنين است و اكر حامله نباشد مانع حمل است و خوردن آن جهت تسكين قولنج نافع و چون ذكر آن را با مازو بكوبند و در زيت طبخ نمايند و بر مو بمالند مو را سياه و دراز كرداند و مجرب دانستهاند و ذكر الاغ نيز همين اثر دارد و ليكن ضعيفتر است از ان
* فصل الباء مع القاف *
* بق *
بفتح باء موحده و سكون قاف بعربي ناموس و بفارسي پشه و بهندى مچهر نامند و اهل مصر و يمن و حجاز كتان بضم كاف و تشديد تاء مثناة فوقانيه و اهل عمان يمامه و بحرين و لحسا و قطيف ضمج بفتح ضاد معجمه و سكون ميم و جيم كويند
* ماهيت آن
بدانكه درين اختلاف است از كلام صاحب قاموس كه البقة البعوضة و هى دويبة مفرطحة حمراء منتنة و البعضوضة بالضم دويبة كالخنفساء و هي دويبة سوداء و از كلام شيخ داؤد انطاكي كه البق له اسم يقع عند ناطى البعوضة اعني الناموس و هو غلط و الصحيح انه الفسافس و يعرف بالشام و المصر بالبق و هو حيوان احمر و راسه اسود و له ارجل اربع صغار سريع الحركة يتولد فى الامكنة الحارة زمن الصيف بالخشب و الحصر و الاراضي العفنة معلوم مىكردد كه غير پشه است بلكه حيوانى است كه بفارسي شبكز و سرخك و بهندى كهنمل نامند و از كلام صاحب مجمع البحرين كه البعوضة بالفتح واحدة البعوض الذى هو صغار البق و اشتقاقها من البعض لانها كبعض البقة و هي على خلقة الفيل الا انها اكثر اعضاء فان للفيل اربعة ارجل و خرطوما و ذنبا و لها مع هذه الاعضاء رجلان زائدتان و اربعة اجنحة و خرطوم الفيل مصمت و خرطومها مجوف فاذا طعنت به جسد الانسان استقى الدم و قذفت به الى جوفها فهو لها كالبلعوم و الحلقوم و از كلام صاحب تحفه نيز پشه معلوم مىشود و اين درست است و آن اشتباه است و منشاى اشتباه اطلاق بق است بر فسافس در بعضى لغات و آن دو نوع است بزرك و كوچك بزرك آن بهيأتى است كه صاحب مجمع البحرين نوشته و اين را بق و ناموس نامند و كوچك آن را بعوض و در نى زارها و بيشهاى پر آب و كياه نوع بزرك آن بسيار مىباشد و كزنده و با سميت و كوچك آن در جاهاى تاريك و پاى ديوارهاى نمناك و سميت اين از ان كمتر و ليكن صاحب تحفه بتبعيت شيخ داؤد اكثر خواص فسافس را در بق ذكر نموده بدانكه خرطوم فيل مصمت نيست بلكه مجوف و بجاى بينى آنست آب و مائعات را بدم در ان مىكشد و آن را پيچيده در دهان خود ريخته مىخورد
* طبيعت آن
كرم و خشك در دوم
* افعال و خواص آن
بلع نمودن زندهء آن با حنا جهت رفع عسر البول و قطع حمى و بلع هفت عدد آن در جوف باقلى سوراخدار قيل از نوبهء تپ ربع مجرب كفتهاند و نفوخ سائيده آن در احلبل جهت ادرار بول و تفتيت حصاة نافع و چون بكزد بسبب سميتى كه دارد در عضو خارش و اندك ورمى حادث كردد مصلح آن ماليدن روغن و آبليمو است و چون زرنيخ سائيده و نوشادر را با پيه كاو سرشته چند روز در مكانى كه در ان بسيار باشد بخور كنند منع تولد آن نمايد و مجرب دانستهاند و از دود كاه و سركين كاو و زاج و شونيز و چوب صنوبر بكريزد و چرب نمودن صورت نيز باعث قلت ضرر و الم نيش آنست
* بقثوفرثن *
بفتح باء موحده و سكون قاف و ضم ثاى مثلثه و سكون واو و كسر فا و سكون راء مهمله و ضم ثاى مثلثه و نون لغت يوناني است
* ماهيت آن
نباتى است برك آن شبيه ببرك ترهء تيزك و از ان ضخيمتر و تيز طعم و ساق آن مربع و كل ان شبيه بكل بادروج و تخم آن مانند تخم كندنا و بيخ آن سياه مدور مائل بزردى و كوچكتر از سيب و بوى آن شبيه ببوى شراب منبت آن سنكلاخها
* طبيعت آن
كرم و خشك
* افعال و خواص آن
محلل و ملطف و مقطع ضماد برك آن جهت خراجات عظيم و ثواليل منكوسه و جذب خار و پيكان از بدن و تخم آن قويتر از برك آن و ضماد آن با آرد جو محلل قوى