بيست مثقال بحسب ضعف و شدت آن جهت رفع سميت عقرب كزيده و ضماد كوبيدهء آن بر موضع نهش مجرب النفع و نيز ضماد آن جاذب خون به ظاهر جلد و نيكوئي رنك رخسار و با عسل و بارود و نمك جهت رفع برص و ثآليل و كلف و قروح شهديه كويند مجرب است و با موى آدمي جهت زخم سك ديوانه كزيده و بدستور با نمك و سداب و عسل جهت ثآليل برآمده و با انجير جهت كزيدن عقرب و زنبور و ضماد پختهء آن بتنهائي و يا بادويهء مناسبه جهت نضج اورام بارده و با زردهء تخممرغ يا روغن تازه يا پيه جهت دفع اوجاع مقعده و حكه و تحليل ورم آن و با روغن كوهان شتر جهت رفع تشنج و شقاق مقعده و بواسير و زحير و با زيت جهت رفع كجي ناخن مجرب و حمول مقشر فرو بردهء آن در روغن زيت جهت كشودن دهن ركهاى بواسير و ادرار خون مؤثر و قيروطي آن با پيه مرغ جهت ريش پاها از كفش و موزه مفيد و طلاى پوست سوختهء آن يا موى سوخته جهت آكله مجرب و در جميع افعال سفيد بزرك آن قويتر از غير آن مضر محرورين و اكثار آن مورث نسيان و ليثرغس و رياح غليظه و مولد كرم معده و خلط غليظ در جرم معده و تشنكي و مصدع محرورين خصوصا تازهء آن و باكواميخ و مصلح آن شستن آنست با آب و نمك و با سركه خوردن و بعد از ان آب انار و كاسني تناول كردن و رافع بدبوئي آن باقلا و مغز كردكان مشوى و نان سوخته است و چون كوشت و بقول و حبوب زهمهء باسميت را با پياز طبخ نمايند و يا با پياز ورق كرده در روغن بريان كنند دفع آن مىنمايد و لذيذ مىكردد و تخم آن در آخر دوم كرم و خشك و با رطوبت فضليه و مبهي و ضماد آن جهت داء الثعلب و بهق نافع مقدار شربت آن يك مثقال است و حسوى بصل و دوا و قيروطى و لعوق و مراهم و مخلل آن در قرابادين كبير ذكر يافت
* بصل القئ *
بفتح قاف و سكون با و همزه
* ماهيت آن
پيازى است ريزه و پوست آن سياه و برك آن شبيه ببرك بلبوس و در طول از ان درازتر
* طبيعت آن
بسيار كرم
* افعال و خواص آن
چون در آب جوش دهند و آب آن را بياشامند قئ را بهيجان آورد و چون قدرى زياده از ان بخورند و يا جرم آن را بياشامند از غايت شدت قئ فضله بقئ دفع كرده و بسا باشد كه منجر بخناق و سقوط قوت كردد و اولى ترك استعمال آنست خصوصا بيخ آن مكر در هنكام شدت حاجت در شخص قوى المزاج ممتلي البدن با مقويات معده مانند حب الاثل و مانند آن نه بتنهائي
* * فصل الباء مع الطاء المهملة * *
* بط *
بفتح با و سكون طائى مهمله در آخر بفارسي اردك بضم همزه و سكون را و فتح دال مهملتين و كاف و بهندى چينابدك و بتخ نيز نامند
* ماهيت آن
اسم صنفى از طيور آبى است ابلق مختلف الالوان كوچكتر از اوز كه بفارسي قاز و بهندى راجهتس نامند و پايهاى آن كوتاه و اهلي و وحشي و جنكلي مىباشد
* طبيعت آن
در دوم كرم و در اول خشك مرطب به رطوبت فضليه و اهلي آن كرمترين طيور اهلي است و بعضى كفتهاند در مبرود المزاج كرمي مىكند و در محرور مورث تپ
* افعال و خواص آن
آن كثير الغذا و دافع رياح حار و ديرهضم و نفاخ مكر بازوهاى آن مسمن بدن و كرده و مبهي و مولد خون غليظ و سريع التعفن و مصدع و چون هضم شود بهترين كوشتها است در تقويت باه و زياده كردن مادهء مني و سائر قوى و خوردن جكر آن خصوصا بازوهاى آن مولد خون صالح و خفقان را مفيد و تصفيهء صوت مىنمايد و ضماد كوشت آن با نمك جهت ثآليل و پيه آن بهترين پيهها است كرم و لطيف و ملين و محلل و با قوت نافذه و مغز سر آن جهت اورام مقعد مفيد و ضماد آن با آرد باقلا جهت خفقان و ورم پستان و تسكين اوجاع بارده و آشاميدن آن جهت امراض مذكوره نافع و سرفه و خشكى