سينه و شش مانند سرفه و ورم طحال صلب شربا و بدستور مقدار نيم مثقال از دمعهء آن و چون بر آتش اندازند و رايحهء آن را استنشاق نمايند علل باردهء دماغيه و سبات و سدهء زكامي و تجفيف رطوبات دماغي و رفع نزلات و هواى وبائي خصوص كه از روى جيفهء حيوانات و انسان بسبب قتال و غيره برخاسته باشد و جهت كريزانيدن هوام نافع و چون بر دندان كرم خورده كذارند وجع آن را تسكين دهد و بسا است كه آن را متفتت كرده مىريزاند و قطور صمغ محلول آن و بدستور لبن آن با روغن كل جهت درد كوش و جهت تفتيح سده و رفع ثقل سامعه و تسكين وجع آن و ضماد آن با سركه و روغن كل جهت سرسام بلغمي و كزاز و سدر و صداع مزمن و فالج و عرق النسا و با سركه جهت تحليل سپرز و بدستور آشاميدن آن با سركه و تمريخ آن با سركه و زيت جهت تليين اعصاب و چون صمغ آن را بر استخوان بكذارند آن را مقشر سازد و كاه حل مىكنند عصارهء آن را به اين نحو كه در جوف آن نان كرم مىكذارند تا نرم كردد و كاه بحسب اغراض و اعلال بعضى ادويهء مناسبهء موافقهء آنها نيز به آن اضافه مىكنند مانند مغز بادام تلخ و سداب و امثال اينها به مقدارى كه اخراج نمايد خلطى را كه مقصود اخراج آنست بتليين و يا بادرار و يا به تحليل و يا به تفتيح و يا با ذابت و آشاميدن لبن آن جهت عسر البول و مغص و تحليل نفخ و تليين طبيعت و تسكين وجع مثانه نافع و بيخ آن ملين طبع و رافع عسر البول و مغص و درد مثانه و محلل نفخ و ذرور آن جهت جراحات خبيثه و عسرة الاندمال حادث از سوء المزاج رطب و تجفيف و اندمال آنها و رفع بدبوئي قروح و نتن رحم و عرق زير بغل و بدستور بخور آن چون در بيني زن حامله نزد ولادت تبخير نمايند باساني وضع حمل نمايد و حمول يك قيراط آن اخراج جنين زنده نمايد و چون بسوزانند آن را و با زيت و روغن كاو مخلوط نمايند و بر قروح رطبه و لبنيهء سر بمالند خشك كرداند مضر دماغ ضعيف و مكرب محرورين مصلح آن نيلوفر يعنى بايد كه تنها استعمال نكنند و از بوى آن اجتناب نمايند مقدار شربت از صمغ و عصارهء آن يك مثقال و از جرم آن دو مثقال بدل آن حب الغار
* بخور السودان *
بفتح با و ضم خاء معجمه و سكون واو و ضم راء مهمله و الف و لام و ضم سين مهمله و سكون واو و فتح دال مهمله و الف و نون
* ماهيت آن
نباتى است مشتبك به قدر شبرى و شاخهاى مشتبك آن مائل بلاجوردى و كل آن سفيد و با رطوبت لزج كه بدست مىچسپد
* طبيعت آن
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مسكن مغص و رياح غليظه و مفتح و جهت عرق النسا مجرب دانستهاند ضماد مطبوخ آن با روغن زيتون محلل اورام صلبه و بلغميه و سوداويه و مورث سحج مصلح آن صمغ عربي مقدار شربت آن تا يك مثقال است
* بخور مريم *
بفتح با و ضم خاء معجمه و سكون واو و راء مهمله و فتح ميم و سكون راء مهمله و فتح ياء مثناة تحتانيه و سكون ميم با فريقيه معروف بجر المشايخ و بشام بولف است
* ماهيت آن
نباتى است برك آن شبيه ببرك لبلاب كبير يكروى آن سبز و روى ديكر مائل بسفيدى و مزغب و ساق آن به قدر چهار انكشت و كل آن مانند كل سرخ و كل بعضى كبود نيز و بيخ آن مانند شلغم و عريضتر از ان و سياه و كياه آن را شجر مريم نامند و منبت آن جاهاى سايه نمناك و مستعمل بيخ آن است و عصارهء آن قويتر از بيخ آن و قسمى است از عرطنيثا و غير آنست زيرا كه كياه از عرطنيثا خاردار و پرشاخ و ساق آن درازتر از ساق كياه بخور مريم و برك آن شبيه ببرك كلم و شاخ آن شبيه ببخور مريم و سياه و ليكن درين چيزى شبيه بكره برآمده مىباشد بخلاف بخور مريم
* طبيعت آن
در اول سوم كرم و در آخر آن خشك
* افعال و خواص آن
مفتح و محلل و جاذب و ملطف و مدر بول و حيض و شير و عرق و مسقط جنين و جهت يرقان و تفتيح سدد كبد و تنقيهء فضول آن و صفرا از اقطار