به زودى بازنمايند و چون ثمر آن را بخورند قئ شديد آورد و طلاى عصارهء بيخ آن محلل و منضج اورام است
* انبج *
بفتح همزه و سكون نون و فتح با و سكون جيم معرب انبه لغت هندى است و آلب نيز نامند و بتوراني نغزك
* ماهيت آن
ثمر هندى است درخت آن بسيار عظيم و بزركتر از درخت كردكان و باختلاف اراضى و اهويه بعد از سه چهار سال از نشانيدن تخم آن و تا هشت و نه سال بثمر مىآيد و هنكام بهاران كه بهندى مول نامند اول بهار و وقت رسيدن ثمر ان نيز باختلاف بلدان هنكام بودن آفتاب در برج جوزا و سرطان است و تا پنجاه و شصت سال ثمر مىدهد و ثمر ان در اوائل سال بسال بهتر مىشود و در اواخر بالعكس و برك آن طولاني شبيه ببرك ساذج هندى و از ان بزركتر و در رائحه نيز شبيه بثمر ان و ثمر آن در ابتدا بسيار عفص مىباشد و آهستهآهسته ترش مىكردد و پس شروع مىنمايد بشير بنى و شيرين مىكردد و در بعض اماكن بعضى اشجار تمام سال ثمر مىدهد و ليكن بشيريني و خوبى آنچه در فصل و موسم آن مىشود نمىرسد و همچنين در بعض بلاد قريب به خط استوا دوازده ماه ثمر مىدهد و هميشه ثمر آن بر درخت مىباشد مانند جزيرهء سيلان و بندر تلچرى چيناپتن و حوالى آنها و اكثر ميوههاى ديكر كه در ان اماكن بهم مىرسد نيز بدستور و ليكن غير موسمى آن مانند موسمى نيست در بزركي و كوچكي و شكل و طعم و رائحه و شادابي و بيريشكي و ريشهدارى و لحمي و كم آبى باختلاف اقسام آن هيچ ميوه نمىرسد چنانچه در بزركي از نيم آثار تا دو آثار كه يكمن تبريزى است تخمينا در بنكاله ديده شده و از بعضى درختها يك آثار و سه پاو و نيم آثار اكثر كه يك چهار يكمن تبريزى است تخمينا و در كوچكي برابر هليلهء كابلي ببزركي مىشود و در شكل بعضى طولاني و سر آن اندك كج و بعضى اندك مفرطح و بعضى مدور اندك طولاني و بعضى فى الجمله شبيه بكردهء حيوان و بعضى بسيار خوش رائحه و خوش طعم و رائحهء آن شبيه بعنبر و بعضى رائحهء آن شبيه بكافور و بعضى پرريشه و بد طعم و بعضى را رائحه شبيه بشبت و نانخواه و برازيانه و غير اينها از طعوم و روايح و بعضى مختلف الاجزا در قوام و طعم و در بعضى يتوع كمي همين در محل اتصال ثمر آن بشاخ درخت و در بعضى يتوع بسيارى حتى در زير پوست آن نيز مىباشد و بهترين آن بسيار شيرين شاداب مستوى القوام بيريشه خوشبوى قليل اليتوع آنست و آنچه بر خلاف اين اوصاف باشد همكي يا بعضى بد و مضر و بهترين اطوار خوردن آن آنست كه رسيدهء آبدار آن را بدست بمالند تا نرم كردد و سر آن را ببرند تا يتوعتى كه در ان است دور شود و بمكند تا تمام آب صافى آن خورده شود و ريشه آن خورده نشود زيرا كه ريشهء آن ثقيل و نفاخ و قابض شكم است و آب آن ملين و يتوع آن چون بر زبان و لبها برسد باعث سوزش و جراحت مىكردد و بىريشهء آبدار آن را كه اندك سخت باشد سر آن را بريده كه يتوعيت آن دور شود و هر دو طرف آهسته آن را بريده تناول نمايند كه اين نيز بهترين طور است و حيف است كه انبهء بيريشهء قسمى اعلى را كه در بنكاله بعضى جاها مثل مالده و اطراف مرشدآباد كه در چونه كهالى و باكه و ديكر جاها و در عظيمآباد پركنهء ملكي مىشود نرم كرده بمكند براى مكيدن انبهء شيرين خشبو كه آب رقيق داشته باشد و اكر ريشهدار هم باشد مضايقه ندارد و قسمى انبه در بنكاله مىشود كه در بلاد ديكر نيست كه آن را كچموا مىنامند سبز خام آن شيرين مىشود و بعضى از اقسام اين در رسيدكي شيرين و خوش مىشود و بعضى در پختكي بد طعم مىكردد و در بعضى بلاد ديكر نيز انبه مىشود مانند سواحل بلاد يمن و عمان و سودان و سميل و مياناب كه مشهور بمنيا است و از توابع لار است و بعض اماكن ديكر نيز قليلى بهم مىرسد اما نه بوفور و خوش طعمي هندود كهن و بنكاله است
* طبيعت آن
آنچه خام است سرد در دوم و خشك در اول و مولد بلغم و سودا و شيرين رسيدهء آن كرم و خشك در دوم و مولد خون غليظ سوداوى هرچند كمآبتر و