صحرائي خارناك و برك آن شبيه ببرك تمر هندى و از ان كوچكتر
* طبيعت آن
سرد و تر
* افعال و خواص آن
آشاميدن آب برك آن به قدر چهار پنج توله كه ظرفي آهني را بر آتش كذارند تا خوب كرم كردد و آب برك آن را صاف كرده در ان ريزند و مقدار يكدو ماشه نمك طبرزد كه نمك لاهورى نامند نرم سوده در ان ريزند و در ظرف ديكر ريخته نيمكرم بياشامند تا پنجروز نهايت تا هفت روز نهار بدين دستور جهت حميات حاده و انتشار هوا در عروق مرضى كه در بنكاله مىشود بسبب آن حدت و التهاب در اعضا و عطش مفرط و اختلاط عقل و هذيان و حرارت و حمى صاحب آن را عارض كردد مفيد است و درين ايام اجتناب از لبنيات و حموضات و اغذيهء نفاخه واجب و لازم دانند و اهل بنكاله برك خشك آن را نيز در آب جوشانيده آب آن را مىآشامند و بخار آن را مىكيرند براى امراض مذكوره و حميات حاده
* ام وجع الكبد
* ماهيت آن
كياهى است باريكتر از بقله كل آن اغبر و برك آن ريزه اغبر كوسفند آن را دوست مىدارد و مىچرد آن را و ربيعى است و تا اوائل زمستان مىماند
* افعال و خواص آن
جهت اوجاع كبد صفراوى مفيد
* فصل الالف مع النون
* اناغالس
بفتح همزه و نون و الف و فتح غين معجمه و الف و ضم لام و غين مهمله لغت يوناني است و اناغلس نيز آمده و بلغت نبطي اناكير و بفرنكي انكان نامند
* ماهيت آن
كياهى است نر و ماده مىباشد برك آن شبيه ببرك مرزنجوش و مائل باستداره و شاخهاى آن منبسط بر روى زمين و مربع و ثمر آن مانند غلافى و دانهاى آن به قدر دانهء خشخاش و بسيار تند و تلخ و كل مادهء آن لاجوردى رنك و كل نر آن سرخ
* طبيعت آن
در آخر دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
جالي و جاذب و مجفف بىلذع و مفتح سده غرغرهء آب برك و ثمر آن جهت تنقيهء سر از بلغم و تسكين وجع اسنان و سعوط آن نيز بدستور و چون مخلوط با عسل نمايند و در چشم كشند جهت ضعف بصر و قروح چشم و جلاى آن و جرب و كمنه و سبل نافع و آشاميدن آن با شراب جهت كزيدن افعى و وجع كبد و جنين و كرده نافع و ضماد آن جهت بيرون آوردن خار و پيكان از اعضا و منع زياده شدن قروح خبيثه و باد سرخ و اصلاح جراحات مفيد و بعضى كمان برده كه مادهء آنكه كل آن لاجوردى است چون بر مقعدهء برآمده ضماد نمايند رد مىنمايد آن را و نر آنكه كل آن سرخ است چون ضماد نمايند بالعكس برمى آورد و شرب آن مورث سحج و مصلح آن صمغ عربي است مقدار شربت آن از نيم مثقال تا يك مثقال و بدل آن ارطنيثا است
* اناغورس *
بفتح همزه و نون و الف و ضم غين معجمه و سكون واو و كسر راء مهمله و سين مهمله در آخر لغت رومي است و در مصر معروف بخرنوب الخنزير است و ثمر آن را حب الكلى نامند براى مشابهت آن بكرده
* ماهيت آن
كياهى است شبيه در برك و شاخ بپنجنكشت و بزرك مىشود تا آنكه بقرب شجر مىرسد و كل آن شبيه بكل كلم و بوى آن ثقيل و ثمر آن مختلف اللون و هنكام رسيدن ثمر آن تابستان وقت رسيدن انكور است
* طبيعت
تمامى اجزاى آن كرم و خشك و منبت آن بيشتر شام و انطاكيه
* افعال و خواص آن
ضماد برك تازهء آنكه حدت آن كمتر از سائر اجزاى آنست جهت تحليل ورمهاى رخو نافع و چون خشك كردد قوت آن قويتر و تقطيع تجفيف آن زياده مىكردد و همچنين ريشهاى بيخ آن و اما تخم آن ملين و مقئ و چون آب برك آن را مقدار يك درم تا يك مثقال با شراب بياشامند صداع را نافع و اخرج مشيمه و جنين و ادرار طمث نمايد و كويند تعليق آن بزنان آبستن هنكام ولادت جهت تسهيل و سرعت آن مفيد اما بايد كه بعد از ولادت