جهت خفقان و تقويت دل نافع بدل آن مرداسنك محرق مغسول است
* فصل
الالف مع الكاف
* اكارع *
بفتح همزه و كاف و الف و كسر را و سكون عين مهملتين جمع كراع بضم كاف است و آن را بفارسي پاچه نامند بهترين آن پاچهء كوسفند و بز يك ساله است
* افعال و خواص و منافع آن
آن لزج و ديرهضم و بعد از انهضام مولد خون صالح رقيق و معتدل الغذا و جهت ناقهين و صاحب بواسير و سوداى محترقه و سحج و خشونت حلق و سينه و شقاق لب و زبان و كوفتكي آواز و سرفهء يابس و سل و دق و نفث الدم و عسر البول و هزال مفرط و التيام زخمهاى باطني و التيام شكستكي استخوان و با صمغ عربي جهت پيچش و اسهال مرارى و متع لذع مواد حاره و دفع مضرت دواى حار مشروب و آب پاچه جهت سرفهء حار و تليين طبع يابس المزاج و حقنه به آن جهت مغص و زحير سددى مجرب و نطول آن جهت يبوست دماغ و تحليل خنازير و اورام صلبه و طلاى روغن اندرون پاچه با فرفيون و روغن كل جهت تسكين درد سر و ضربان مفاصل حار مجرب مولد قولنج مصلح آن شراب كهنه و سركه و عسل و پختن آن با كرفس و دارچيني و مانند اينها و استخوان سوختهء آن جهت رفع نزف الدم جراحات و با صبر جهت اسقاط دانهء بواسير موثر است
* اكتمكت *
بفتح همزه و كسر كاف و سكون تاى مثناة فوقانيه و فتح ميم و كسر كاف و تا عوام فارس خايهء ابليس نامند و درخت آن را در كنار بعضى باغات و مزرعها مىنشانند به جهت آنكه بسبب خار بسيار آن كسى و جانورى داخل آنها نمىتواند شد و بهندى آن را كرنجوه و كرنج بفتح كاف و راى مهمله و سكون نون و جيم در آخر و بلغت سانسكرتها گرگهوله نامند
* ماهيت آن
ثمر درختى است پر خار فى الجمله شبيه بدرخت انار و شاخهاى آن پراكنده و بركهاى آن ريزه از برك انار در طول كمتر و در عرض زياده و بىتشريف و نوك ندارد و بر هر شاخى بركهاى آن بسيار و از هر دو طرف محاذى هم رسته و تمام شاخها و ساق آن پرخار و غلاف ثمر آن شبيه بغلاف استهء انبه و پر خار و در جوف بعضى از ان دو دانه و بعضى سه دانه مثلث شكل زيتوني و فادزهرى رنك صلب و بر سر آن اندك نشان نقطه برآمده و در جوف آن مغزى سفيد فى الجمله شبيه بمغز فندق و دو پارچه و بىدهنيت و بسيار تلخ و برك و شكوفهء آن نيز تلخ و صغير و كبير مىباشد صغير آن سبز رنك و كبير آن اندك سفيد رنك و هر دو در خواص قريب بهماند و ثمر آن چون خشك شود و حركت دهند مغز آن در ان حركت مىكند و چون صلب مىباشد پوست آن صدا مىكند و لهذا اكثرى شبه نموده آن را سنك دانسته و كفتهاند هو حجر فى حجر
* طبيعت آن
در سوم سرد و خشك و كرم و خشك نيز كفتهاند و شايد اين قول اقوى باشد
* افعال و خواص آن
محلل اورام و حابس نزف الدم و خوردن آن مانع تاثير هواى و بائي و نصف دانهء آن با چند دانهء قرنفل سائيده جهت تسكين وجع قولنج ريحي مجرب و با دارفلفل و عسل سرشته به مقدار بزركي ثمر آن جهت حميات مزمنهء عتيقه نافع و حمول آن با شير دختران سائيده جهت حامله شدن زنان عقيمه موثر و تعليق آن با ريسمان سرخ بسته جهت حفظ جنين و بر درخت مثمر جهت منع ريختن ثمر آن موثر كفتهاند و اكثر اطبا متفقاند بر آنكه مسهل ولادت است و چون تا يك هفته و زياده بر ان روزى سه دانهء ثمر آن را در زير خاكستر كرم نمايند تا پخته كردد پس برآورده مقشر كرده نرم بكوبند و به آب بخورند جهت نزول آب در كيستين مفيد است و حكماى هند آن را دو قسم نيز كفتهاند يكى كبير و يكى صغير و كبير آن را سفيد و هر دو در خواص و منافع قريب بهم و كرم و خشك دانسته مىكويند جهت قوت باصره و دفع رياح و روغن تخم آن را چون بر بدن بمالند نوراني كرداند و رونق دهد آن را و دانهاى جرب را خشك كرداند و بالخاصية دافع امراض فرج زنان و جذام و رياح غليظه و محتبسه در معده و امعا است و جهت دفع كرم