تا موادّ صفراويه مندفع گردد ؛ به آشاميدن آب گرم و نمك و يا آب گرم با سكنجبين و يا آب مطبوخ برگ كاسنى با سكنجبين . و انگشت و يا پر مرغى به حلق نموده قى نمايند . و بعد از اندفاع موادّ و تسكين وجع ، شربت انار و ليمو و يا ريباس و يا غوره و يا يكى از ربوب اينها ، به عرق كاسنى و يا بيد و يا نيلوفر و يا بزرقطونا پاشيده و يا بدون آن بياشامند .
و اگر آن اشربه و ربوب نباشند ، سكنجبين با يكى از آن عرقها و يا آب خالص يا بزرقطونا . و اگر اينها هيچ يك نباشند ، آب سرد قدرى بياشامند و يا آب زرشك و غوره و يا ليمو با چاشنى بسيار سرد كرده بنوشند .
و غذا ، اشياءهاى ترش ؛ از سيب و به و زرشك و انار و غوره و سماق و يا تمر هندى و يا قَراقُروط و يا دوغ و يا سركهء چاشنى دار . و به اين نهج تدبير دوا و غذا نمايند ، تا مزاج به اصلاح آيد .
و اگر قى نيامده باشد ، سكنجبين و بزرقطونا با عرق كاسنى و يا بيد سرد كرده بنوشند . و اگر به اين تدابير وجع تسكين نيابد ، ملين و يا مسهل بياشامند : اگر وجع شديد باشد ، دو مثقال قرص بنفشه كوبيده ، حب بسته ، فرو برند و از عقب آن قدرى آب گرم بياشامند . و اگر وجع خفيف باشد ، چهار مثقال اطريفِل كبير بخورند و بالاى آن قدرى آب بنوشند .
اگر سبب وجع ، وجود بلغم در معده باشد :
علامت آن : رطوبت دهان . و بى اشتهايى و سفيدى رنگ رو و آروغ ترش و ضعف هاضمه و قى بلغم « 1 » و عدم علامات مذكوره در صفراوى است .
علاج آن : تناول گلقند آفتابى ، چهار مثقال با هفت مثقال سكنجبين عسلى است ؛ و يا گلقند ، با نيم مثقال مصطكى . و بعد از سه روز ، ايارج فيقرا ، دو مثقال با گلقند سرشته بخورند . و عقب آن ، اندك آب گرم بنوشند . و اگر محتاج به تكرار باشد ، يك روز در ميان ايارج را بخورند ، تا قلع مادّه گردد و نقا حاصل شود .
و اگر ايارج نباشد ، « سفوف تُربُد » سه مثقال به آب گرم بنوشند : تُربُد ، دو مثقال ؛
هامش
( 1 ) . الف : و قى و بلغم .