و طرق استعمال و صنعت آن ، در « قرابادين » به تفصيل ذكر يافت ؛ به تنهايى اگر آثار احتراق « 1 » صفراء ظاهر نباشد و الّا با سكنجبين افتيمونى و يا بزورى . و اگر غلبهء سوداء باشد ، با سفوف سودا . و ليكن اين را بعد از تنقيه اگر به عمل آورند ، انفع خواهد بود .
و اگر در بين كه پنج شش روز ماءُ الجبن آشاميده و موادّ ترقيق يافته ، يكى از مسهلات مناسبه ميل نمايند [ بهتر است ] . و اگر مزاج شديد الحرارة نباشد ، حبّ افتيمون نيز نافع است . و اگر شديد الحرارة باشد ، تمر هندى و افتيمون ، از هر يك سه مثقال در ماءُ الجبن شب بخيسانند و صبحِ روزى كه مسهل مىآشامند بنوشند « 2 » ، كه در اسهال سوداء عديل ندارد و بدل مسهلات ديگر مىتواند بود .
مدّت آشاميدن ماءُ الجبن ، بيست و چهار روز است . و اگر به كمتر از اين ، دفع مرض گردد بالكلّيه ، كم تر نمايند .
غذا : طرف چاشت ، نخود آب و قيمه شوربا و در امزجهء حارّه ، قليهء تمر هندى و قليه زرشك و آلو . و طرف شب ، تر پلاو و قليه چلاو . و از لبنيات و حموضات و ماست و ميوهها اجتناب نمايند . و اگر با حرارت مزاج باشد ، به آب كاسنى بيست مثقال و آب شاهتره پانزده مثقال بياشامند . و بعد از هر شش روز ، يكى از مسهلات مذكوره را بنوشند .
و بدان كه استعمال چوب چينى در اين - خصوص سوداوى آن - بسيار نافع است . و دستور آشاميدن آن ، در « قرابادين » به تفصيل ذكر يافت ؛ چه مطبوخ و چه قهوه و چه نقوع و چه معجون و غيرها .
فصل هفدهم از مطلب دوم : در بيان « امراض معده » و اسباب و علامات و معالجات آن
از آن جمله « هيضَه » است . و آن ، عبارت از فساد طعام در معده است ؛ به سبب اختلاط
هامش
( 1 ) . الف : اختراق .
( 2 ) . ب : روزى يك مسهل بياشامند .