[ فايده ] : و بدان كه فرق ميان انواع ذاتُ الجَنب و ذات الصدر و ذاتُ الريه به چند وجه است : اوّل : به كيفيت وجع ؛ كه : در ذات الجنب و ذات الصّدر ، وجع ناخس [ است ] ؛ يعنى از قبيل چيزى كه مانند سوزن در عضو فرو برند . و ذاتُ الريه ، از قبيل سنگى كه بر سينه گذاشته باشند .
و فرق ديگر آن كه : در ذاتُ الجنب و ذاتُ الصّدر ، بى خوابى زياده و در ذاتُ الريه ، خواب زياده مىباشد . و ديگر آن كه : از علامات خاصّهء ذاتُ الرّيه است كه سرخى بسيار شديدى به قدر درهم بزرگى بر رخسارها ظاهر مىباشد به نحوى كه گويا به سرخى رنگ نمودهاند ؛ چنانچه ذكر يافت . و در ذات الجنب ، اين نمىباشد .
علاج آن : شيخ الرّئيس « 1 » - رحمه اللّه - گفته كه : « علاج آن بايد اقوى باشد . و اتمام بليغ در تنقيهء ريه بايد نمود . »
و بالجملة ، معالجهء هريك از دموى و صفراوى و بلغمى را ، به نهجى كه در ذات الجنب ذكر يافت به عمل آرند .
در ذاتُ الرّيه ، در ابتدا ، استعمال اضمده نمايند ؛ مانند ضماد صندل سرخ و آرد جو و آب برگ خُرفه و قليلى روغن بنفشه بادام - و اگر نباشد ، روغن بادام - و يا تخم خبّازى و آرد جو با روغن بادام . و اگر قليلى كتيرا اضافهء آن ضماد و يا اين ضماد نمايند ، بد نيست . و بعد از چهارم ، گل بنفشه و تخم خطمى و آرد جو و روغن بادام و موم كافورى ضماد نمايند . و كتيرا نيز اگر اضافه نمايند خوب است .
و بعد از ششم ، اكليل الملك اضافهء آنها نمايند . و بعد از هشتم ، اكليل الملك و تخم خطمى و آرد باقلا و بابونه با روغن بادام . و شيخ الرّئيس - رحِمَهُ اللّه تعالى - پيه مرغ خانگى و پيه اردك در ضماد ذات الجنب و ذاتُ الرّيه تجويز فرموده . و ساير معالجات ، از ادويه و اغذيه و فصد و غيرها ، به نحوى است كه در اقسام ذات الجنب ذكر يافت .
ببايد دانست كه تعيين و تشخيص آن كه ورم در كدام جانب ريه است تا فصد از جانب مخالف آن نمايند ، به چند وجه است : يكى ، آن كه به زيادتى حمرت رخسار جانب وجع . و دوم ، سنگينى جانب وجع زياده . [ و ] سوم ، زودتر خشك گشتن ضماد آن جانب از
هامش
( 1 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر ، بيروت ، ج 2 ص 255 .