فصل دهم از مطلب دوم : در بيان « خُناق » و اسباب و علامات و معالجات آن
و آن را « درد گلو » نامند . [ كه ] عبارت از : ورم اجزاء اندرونى و يا بيرونى حلق است .
و سبب اين ، اگر « 1 » غلبة دم باشد
علامت آن : علامات صداع دموى از سرخى رنگ و پرى رگها و شيرينى طعم دهان و غيرهاست .
علاج آن : فصد قيفال از جانب مخالف . و ترك شيرينى و حيوانى . و آشاميدن مبرِّدات و ادويه و اغذيهء بارده است ؛ چنانچه در صداع و رمد و درد دندان حار ذكر يافت . و اگر احتياجى به مسهل باشد ، بعد از فصد ، مسهل و منضج به نحو مذكور استعمال نمايند . و اگر به يك فصد رفع مرض نگردد ، تكرار فصد از جانب موافق نمايند و يا حجامت بين الكتفين كنند .
و بعد از آن اگر احتقان نمايند بهتر است ، به اين نسخه : خبّازى ، عنبُ الثّعلب ، گل بنفشه ، گل نيلوفر ، گل خطمى و بيخ كاسنى ، از هر يك دو مثقال ؛ عنّاب و سپستان ، از هر يك پانزده دانه ، جوشانيده ، ماليده ، صاف كرده ؛ شيرهء جو مقشّر و آب برگ چغندر ، از هر يك ده مثقال ؛ مغز فُلوس خيارشنبر ، شيرخشت و ترنجبين ، از هر يك هشت مثقال تا ده مثقال ؛ در آن حل نموده ، باز صاف كرده ؛ نمك طعام ، نيم مثقال ، روغن بادام شيرين و يا روغن گل سرخ ، پنج مثقال ، داخل كرده ؛ به سه دفعه يا پنج دفعه به عمل آورند دفعهء اوّل ، به آب نمك و قدرى روغن بادام شيرين و يا روغن گل و دفعات ديگر ، به آن دوا يا آب چغندر .
و در ابتداى علّت ، قبل از تزائد و انتها ، غرغره به آب گشنيز تازه و آب كاسنى تازه با ربّ شاهتوت و يا آب توت سياه و عنبُ الثّعلب و عدس و جو مقشّر و گلنار فارسى و پوست خشخاش و تخم كاهو و گشنيز خشك و سماق - مجموع و يا هر چه به دست آيد - مفيد است . و غرغره به سركه و گلاب و مياه مذكوره و مغز فلوس ، به آب برگ كاسنى و عنبُ الثّعلب و يا محلول در شير بز نيز ، مفيد است . و بعد از فصد و اندك سكون ورم و وجع ، ترشىها را كم نمايند .
هامش
( 1 ) . الف : ( اگر ) حذف شده .