و اگر از غلبهء خون و صفراء نباشد ، احتياج به فصد و حجامت و مسهل نيست ؛ بلكه پوست هليله و مازو و فوفل ، هر سه نيم سوخته ، نرم كوبيده ؛ توتياى هندى ، گِل ارمنى ، با آب گشنيز سبز و يا آب كاسنى سبز و يا آبى كه سماق در آن خيسانيده باشند ، مكرّر بشويند .
و شب وقت خواب اين دوا را بر آن بپاشند : طباشير ، گشنيز خشك ، كزمازَج ، عدس ، دمُ الأخوين ، گلنار ، فوفل ، تخم گل سرخ ، پوست بيخ درخت زرشك ، گرد سماق ، برگ گل سرخ ، كات هندى ، تخم خرفه ، مرواريد محرَق ؛ مجموع و يا آنچه به دست آيد . اگر به جاى مرواريد بيخ مرجان سوخته نمايند ، نيز خوب است . و مضمضه به گلابى كه در آن سماق خيسانيده باشند مكرّر ، مفيد است .
و اگر به اين تدابير اصلاح نيابد و گوشت بن دندان فاسد شده باشد ، زراوند مُدَحرَج و ايرسا و دمُ الأخوين و كندر و كرسنه و زاج ، كوبيده ، با سركهء عنصل سرشته ، اقراص ساخته ، خشك نموده ، عند الحاجت سوده ، به پاى دندان بپاشند . و اگر سركهء عنصل نباشد « 1 » ، با سركهء خالص و يا سركه [ اى ] كه در آن زيرهء كرمانى خيسانيده باشند .
و اگر فساد زياده و به حدّ تأكُل رسيده باشد ، اين سنون را بر آن بپاشند ، صفت آن « 2 » : عاقِرقرحا و بيخ بنفشه ، از هر يك يك درم ؛ شبّ يمانى گلنار ، گرد سماق و مازو ، از هر يك دو مثقال ؛ نرم كوبيده ، به پاى دندانها مكرّر بپاشند ، كه مجرّب است و تعفّن و فساد آن را زائل مىگرداند و گوشت مىروياند و دندآنهاى باريك سياه ضعيف مشرف بر افتادن را سفيد و قوى و مستحكم مىگرداند .
و اگر عفونت و تاكُل لثّه به حّد اتَم باشد ، سنون سورنجان - كه در « قرابادين » ذكر يافت - و يا غير آن از سنونات مفيدهء آن استعمال نمايند .
اگر شدّت فساد گوشت بن دندان به حدّى باشد كه از اين تدابير زائل نگردد ، به فلدفيون « 3 » معالجه نمايند - كه در « قرابادين » ذكر يافت - و بعد از زوال گوشتهاى فاسد ، سنون مذكوره در فصول « 4 » قبل استعمال نمايند .
هامش
( 1 ) . ب : ( با سركهء عنصل سرشته . . . . . . . اگر سركهء عنصل نباشد ) حذف شده .
( 2 ) . ب : ص .
( 3 ) . الف و ب : ( فلافيون ) آمده است . اما صحيح ( فلدفيون ) است .
( 4 ) . الف : در اين فصول .