عنّاب ، سپستان و آلو بخارايى ، از هر يك بيست دانه ؛ پوست هليلهء زرد ، سه مثقال ؛ آنچه كوبيدنى است نيم كوفته ، جوشانيده ، صاف كرده ، مغز فُلوس خيارشنبر ، تمر هندى ، شيرخشت ، ترنجبين ، از هر يك ده مثقال در آن حل نموده ، باز صاف كرده ، روغن بادام دو مثقال بر آن چكانيده بنوشد . و اگر از اين مسهل قلع مادّه و رفع احتياج حاصل نگردد ، باز آن ملين را ميل نموده ، بعد از آن اين مسهل را باز بياشامد تا قلع مادّه شود .
و بدان كه اگر با هر يك از انواع صداع مذكور حمّى باشد ، ترك حيوانى لازم داند و روغن بسيار كم ميل نمايد .
و اگر صداع بلغمى باشد
علامت آن : ثقل سر . و ميل وجع به پيش سر . و خفّت وجع و سفيدى رنگ رخسار . و پر آب گشتن دهان و عدم تشنگى . و كسالت و سنگينى بدن . و كثرت خواب و تخيل چيزهاى سفيد . و در خواب ديدن آب و برف و باران و يخ و چيزهاى سفيد . و سفيدى و غلظت بول .
علاج آن : خوردن مُنضِجات بلغم ؛ مانند اصُل السّوس و بيخ رازيانه و بيخ كاسنى و عِنَبُ الثّعلب و مانند اينها جوشانيده با « گلقند آفتابى » چهار مثقال - و يا گلقند آفتابى ، چهار مثقال با هفت مثقال سكنجبين - سه روز . و شب چهارم ، آخر شب ، دو مثقال ايارِج فِيقَرا با سه مثقال اطريفِل صغير سرشته بخورند و بالاى آن اندك آب گرم و يا حبّ شبيار مقدار سه مثقال فرو برند و بالاى آن قدرى آب گرم بنوشند . و در روز مسهل ، غذا نخود آب و در ساير ايام ، قيمهء شوربا با دارچينى و زيره ميل نمايند .
و اگر به يك مسهل رفع احتياج نگردد ، باز به دستور ، ايارِج با اطريفل و يا حبّ شبيار ميل نمايند ؛ تا رفع علّت شود و صحّت حاصل گردد . و نيز تنقيه ، اگر به نحوى كه در حميات بلغميه - ان شاء اللّه تعالى - مذكور خواهد شد نمايند ، خوب است .
اگر صداع از غلبهء سوداء باشد
علامت آن : تيرگى رنگ رخسار . و كثرت افكار و خيالات رديهء موحشه و مخوفه بى