به ادويهء قويه مانند خَربَق و كدوى تلخ و جَوزُالقَى و امثال اينها به قدر لايق پردازند . و اگر حرج يابند و ضرر متصوّر گردد ، ديگر متوجّه قى ايشان نگردند و عوض قى به تدابير ديگر پردازند .
و ليكن جايى كه قى لا بد باشد و بدون آن چاره نباشد و مريض مستعدّ به قى نباشد ، بايد كه او را اوّلًا مستعدّ و آمادهء قى نمايند ؛ به آن كه اغذيهء ملينه و دَسمه و حُلوَه به او بخورانند و منع از رياضت نمايند و به تدريج او را معتاد به قى نمايند . و روزى كه ارادهء قى نمايند ، پيش از قى ، اطعمهء جيدهء لذيذه و « 1 » كثيرهء مختلفةُ الألوان به او بخورانند بى مضغ جيد بسيار ، پس قى فرمايند ؛ به جهت آن كه اگر قى نيايد ، طعام در معده او فاسد نگردد و فسادى ننمايد .
فايدهء جيدهء لذيذه آن است كه طبيعت ، زود متوجّه هضم و نضج آن گردد .
و فايدهء كثرت مقدار آن است كه به جهت امتلاء و ثقل بر معده ، طبيعت آن را زود مندفع گرداند .
و فايدهء اختلاف الوان آن است كه مخالفت قوّهء دافعهء معده ننمايد ؛ زيرا كه اشتمال معده بر طعام واحد بيش تر مىباشد و فعل قوّهء دافعه در آن چندان اثرى نمىتواند نمود ؛ به خلاف مختلفهء الألوان كه به جهت عدم اشتمال معده بدان ، مزاحمت نمىتواند نمود آن را ؛ بلكه مطاوعت و اعانت بر دفع و قى مىنمايد .
و فايدهء عدم جودت مضغ ، آن است كه : مضغ جيد بسيار ، قوّهء جاذبهء معده را به حركت مىآورد و حركت جاذبه به دافعه مزاحمت مىنمايد . و از اين جهت است كه بعد از قى ، مضغ عِلك و مَصطَكى و امثال آن مسكِّن قىاند و حابس آن .
فايدهء دوم : در بيان منافع قى بالتفصيل
بدان كه منفعت آن جهت حفظ صحّت به شرط اعتدال و تعين مدّت ذكر يافت .
هامش
( 1 ) . الف : ( و ) حذف شده .