عضو خاص كه اراده نمايد به حسب قانون مذكور تركيب نمايد ادويهء مسهله را با مُنضِجه و مُعِينه و مُبدرِقه و مُصلِحه ؛ خواه ساذج باشد بى « علاوه » و « سردارو » هر گاه ارادهء اسهال خفيف اندك جهت قلّت اخلاط و ترقيق آنها نمايد و يا مقّوى به بعض ادويه [ اى ] كه ساييده بعد از طبخ و تصفيه بر آن پاشيده « 1 » و يا حبوب ساخته بخورد و بعد از آن ، مطبوخ و يا نقوع را هر گاه ارادهء استفراغ بسيارِ اخلاط كثيرهء غليظه نمايد . و علاوه و سردارو ، عبارت از آن چيز است .
قانون تركيب ادويهء مسهله :
آن است كه بگيرد ادويهء محتاجهء ضررويهء استفراغ خلط خاص و عضو خاص را مقدار شربات تامّه آنها اگر حاجت به سوى آنها مساوى باشد ؛ خواه آن ادويه متّفق در اسهالِ يك نوع خلط باشند و يا مختلف . و جمع و تركيب نمايد آنها را با ادويهء مصلِحه و مبدرِقه و غيرها ؛ چنانچه ذكر يافت - اگر محتاج به سوى اينها باشد - ، پس تقسيم نمايد مجموع را بر عدد سموّ ادويه ؛ مثلًا اگر دو دوا باشد ، نصف آن را بگيرد و اگر سه دوا باشد ، ثلث آن را و اگر چهار ، ربعِ آن را و همچنين . و هر قسمتى يك شربت تام خواهد بود .
و يا آن كه ابتداءً از هر دوايى اگر مركّب از دو جزء است ، نصف مقدار شربت و اگر از سه جزء است ، از هر يك ثلث و اگر چهار جزء است ، از هر يك ربع و همچنين بگيرد و تركيب نمايد كه يك شربت است . و اگر احتياج به سوى بعضى زياده بر بعضى باشد ، مقدار آن را زياده اخذ نمايد و از بعضى كه احتياج كم تر است ، كمتر ؛ چنانچه وقتى كه محتاج باشد كه استفراغ صفراء و سوداء و بلغم نمايد به سقمونيا و شحم حنظل و غاريقون و احتياج به سوى عمل آنها مساوى نباشد ، بلكه بعضى زياده بر بعضى باشد ، به حسب آن آن را زياده اخذ نمايد مقدار آن را و از ديگرى كم تر به قانون مذكور و تركيب نمايد .
بدان كه اصل و معتمَدٌ عليه در قانون تركيب ادويه آن است كه دواى « عماد » و « اصل تركيب » را به قدر احتياج و يا زياده و يا مقدار شربت تامّه بگيرند و آن را تغيير و
هامش
( 1 ) . الف : پاشيد .