تبديل ننمايند و ادويهء ديگر از مسهِله و معِينه و مبدرِقه و مصلِحه را تابع آن گردانند . و در اينها اگر به حسب ضرورت تغيير و تبديل نمايند و يا مقدار بعضى را كم تر و بعضى را زياده نمايند ، چندان منافاتى ندارد .
و همچنين ادويه [ اى ] كه در آن براى نضج و يا تفتيح مَسامّ و يا رسانيدن اثر آن به سوى عضو مخصوص و غير اينها از اعراض به حسب احتياج . نيز سزاوار است كه بگيرند اوزان آنها را به مقدارى كه حاصل شود غرضى كه براى آن داخل كرده مىشود مقدار شربت تامّ آنها و طبخ نموده .
بياشامند صبح زود در « 1 » تابستان و قريب چاشت يعنى دو ساعت از روز بر آمده در زمستان تا آن كه اسهال در اعدل اوقات واقع شود .
و ببايد دانست كه هر چند تواند كه عدد ادويه را كم تر و مقادير شربات آنها را نيز كم تر نمايد ، بهتر و خفيف است بر طبيعت ؛ زيرا كه بسيارى آنها باعث حيرت و ثقل بر طبيعت مىگردد و باز ماندن آن از كار خود . و همچنين بسيار داخل نمودن آب در مطبوخات كه بسيار رقيق گردند و يا بسيار كم كه غليظ گردند ؛ بلكه به حدّ توسّط و اعتدال بايد .
بدان كه اوزان ادويه بايد كه آنچه صموغ و عصارات و آنچه گداخته شود در آب و آنچه استعمال كرده شود به طريق مسحوق در « علاوه » و « سردارو » ، بايد كه مقدار وزن آن باشد با زيادتى بقاى جرم آنها بعد [ از ] انحلالِ لطايفِ قوّهء آنها در آب و در مطبوخات ، دو چند وزن آنچه آشاميده مىشود در سفوف ؛ مثلًا :
هر گاه ارادهء تليين طبيعت و تنقيهء معده و امعاء و نواحى آنها و اخراج صفراء و تلطيف در حمّيات و تطفيهء حرارت تركيب نمايد : مطبوخ فواكه از آلو ، ده دانه و از مويزِ دانه برآورده و عنّاب و سپستان ، از هر يك بيست دانه تا سى دانه و از گل بنفشه و نيلوفر و گل سرخ و اصل السوس مقشّر مرضوض و تخم كاسنى نيم كوبيده ، از هر يك سه درهم تا پنج درهم و از تمر هندى و خيارشنبر ، از هر يك هفت درهم تا پانزده درهم و از ترنجبين ، تا بيست
هامش
( 1 ) . الف : ( در ) حذف شده .