رَتَّه : گرم و خشك در اوّل و عصارهء آن ، مسهلِ سوداء و بلغم مائى نيز و صفراء از تمامى بدن بدون اكراه . و برص و يرقان و كلف و مانند اينها را نافع . و قولنج را نيز . مقدار شربت آن مقدار « 1 » يك درهم با دوقو و فطراساليون با سكنجبين . و سقمونيا ، مقوّى فعل آن است كه در هر درخمى « 2 » آن سه اثولوس سقمونيا داخل نمايند .
ريوند : گرم است بعضى در سوم و بعضى در دوم گفته و خشك در اوّل و بعضى معتدل گفتهاند . و در ادويهء مسهله ذكر ننموده و ليكن مسهلِ بلغم و منقّى دماغ و با هليله ، گشايندهء قولنجِ بلغمى و ريحى و استسقا را نافع ؛ به سبب آن كه مفتّح سُدّهء كبد است و مستفرِغ ماء اصفر و صفراء نيز ؛ به جهت آن كه حمَّيات صفراويه و جرب و مانند آن را نافع است . و آن ، از ادويهاى است كه صادر مىگردد از آنها آثار متضادّه از قبض و اسهال ؛ به جهت آن كه مركّب القوى است از اجزاء متضادّه به جزء ارضى خود حبس اسهال مىنمايد چون مخلوط به دواى قابض نمايند . و به جزء هوايى ، معاون خاصّيت در اسهال است چون با دواى مسهل تركيب نمايند .
زراوند طويل : گرم در سوم و خشك در دوم . مسهلِ بلغم و صفراى مختلطهء با هم و منقّى احشا و مفتّح سُدَد است . مقدار شربت آن يك مثقال با ماء العسل . بدل آن ، زراوند مُدَحرَج .
سپستان : قريب الاعتدال است . بهترين آن ، بزرگ فربه مصمَّغِ تازه شيرينِ كم عفوصت آن است . ملين بطن ، مسكِّن عطش و كاسر عاديه و حدّت سودا ؛ خصوصا سوداى محترقه و نرم كنندهء حلق و سينه است . مقدار شربت آن سى عدد است مضرّ كبد مصلح آن عنّاب .
سقمونيا : گرم و خشك در سوم . بهترين آن ، انطاكى سفيد مايل به زرقت . سريع الانكسار و پاشيدن است كه چون در آب بخيسانند ، آب را مانند شير گرداند . مسهل مُرّهء صفراست مضرّ معده « ابو سهل مسيحى » گفته : مضرّت آن به معده بيش تر از جميع ادويهء
هامش
( 1 ) . ب : ( مقدار ) حذف شده .
( 2 ) . ب : درهمى .