بسفايج : گرم در دوم و خشك در سوم . بهترين آن ، فستقى رنگ آن است . مسهل سوداء بدون مغص و بلغم لزج و قولنج را نافع در مَرَقهء خروس و ماهى مقدار شربت آن از دو درهم تا چهار درهم محتاج به اصلاح نيست بدون آن كه آن را مقشَّر نمايند . بَدَل آن ، افتيمون است به وزن آن .
بَصَل عنصل : گرم در سوم و خشك در دوم با قوّهء ملطِّفهء بَورَقيه و منقّى قوى و مسهل اخلاط غليظه است ؛ خصوصاً مَشوِى آن مقدار دو ملعقه با شش مثل آن ملح . و سزاوار است كه آن را طبخ و يا مَشوِى نموده استعمال نمايند « 1 » و بدون آن استعمال آن جايز نيست ؛ به جهت آن كه لاذع دهان و معده و موذى بدن است به حدّتى كه دارد و تخم آن را چون نرم بكوبند و در انجير خشك گذارند و يا با عسل مخلوط نموده بياشامند ، تليين بطن نمايد . و وجع معده و مقعده و رحم را نافع . و بايد كه كسى كه سحج امعاء داشته باشد نياشامد و « صاحب كامل » « 2 » گفته : اگر با عسل طبخ نمايند و بخورند اسهال بلغم لزج نمايد و اگر جوش نموده در آب ، بخورند نيز همان فعل نمايد .
بليلج : سرد در اوّل خشك در دوم . مقوّى معده به جهت دباغت و جمعى كه دارد ملين بطن به عصر مقدار شربت آن دو مثقال است .
بنفشه : سرد وتر در اوّل با قوّهء يابسه . مسهل صفراء به خاصيت و گفتهاند : مسهل صفراء از معده و نواحى آن به سبب لزوجت است ؛ چون اصحاب صفراء سه درهم آن را با هموزن آن شكر بياشامند اسهال مىنمايد ايشان را اسهالى نيكو چند مجلسى . و ملين صدر و مسكِّن صداع حار و جهت علل عين حارّ و خوانيق نافع است . شيخ الرئيس - رحمه اللّه - فرموده كه اين از ادويهء ضعيفهء مباركه است . مقدار شربت آن از دو درهم تا چهار درهم و تا دو مثقال . بعضى گفتهاند كه جريش بكوبند و با هموزن آن شكر با آب گرم بياشامند .
بوزيدان : گرم در سوم و خشك در اوّل . بهترين آن ، سفيد رنگ سِطَبر آن است . منقى عصب و مفاصل از اخلاط باردهء بلغميه است . مقدار شربت آن دو درهم .
هامش
( 1 ) . الف : به استعمال آن نمايند .
( 2 ) . على بن عباس اهوازى ، كامل الصناعهء ، مصر ، ج 2 ص 127 و 128 .