مقدار شربت تامّ آن بعد از آن كه آن را مقشَّر نموده باشند تا يك درهم و كم تر از آن نصف درهم چون با ادويهء ديگر تركيب نمايند . و در « منصورى » « 1 » ، مقدار شربت مقشَّر آن يك درهم يا سه درهم . بدل آن در اسهال و منفعت از براى اخراج سودا ، نصف وزن آن شحم حنظل يا ثلث وزن آن حجر ارمنى است .
حَبّ الخروع : گرم وتر و بعضى گرم و خشك در دوم گفته . مسهل بلغم و فالج و لقوه و قولنج و وجع مفاصلِ بارد را نافع . مقدار شربت آن ده دانهء آن تا پانزده دانه مقشَّر نموده . مضرّ صدر مصلح آن كتيراست . و همچنين دهن آن جهت امراض مذكوره نافع .
حَبُّ البان : گرم در سوم و خشك در دوم . مسهلِ بلغمِ خام . مقدار شربت آن يك مثقال با عسل است .
حجر ارمنى : در آن لاجورديت است و لهذا گاه استعمال مىنمايند نقاشان آن را بدل لاجوردى و ملمس آن نرم و صنفى از آن سرخ مىباشد . و « نوّاب معتمد الملوك سيد علوى خان - قدس سره - » نوشتهاند كه كم ياب و از قبيل ادويهء مجهوله است . گرم و خشك در اوّل مسهل سوداء بيش تر از لاجورد است و بعد از آن ضررى نه و كربى عارض مىگردد و اقتصار به آن و برگ خَربَق اسود براى امراضِ سوداويه بهتر است . مقدار شربتِ تام تا يك مثقال و بايد كه نرم سُوده شسته استعمال نمايند تا آن كه قىء نياورد و مخلوط با بعضى از افاويهء مناسبه نمايند .
حجر لاجورد : گرم و خشك در دوم و در سوم خشك نيز گفتهاند . و مغسولِ آن ، در اوّل سرد و در دوم خشك . بهترين آن بَدَخشى آن است كه در آن نقطههاى طلايى باشد . ضعيفتر از حجر ارمنى است در اسهال « 2 » سوداء و صاحبان ماليخوليا را نافع . اصلاح آن ، غسل آن است بعد از سَحق مانند حجر ارمنى . مقدار شربت آن تا دو درهم و هر يك ازين هر دو بدل ديگرىاند .
حجر مغناطيسى : نيز مسهل سوداست چون نيم مثقال آن را با ماء العسل بياشامند سود دهد « 3 »
هامش
( 1 ) . ابى بكر محمد بن زكريا الرازى ، المنصورى فى الطب ، معهد المخطوطات العربيه ، كويت ، 1408 ه - ، ص 374 .
( 2 ) . ب : و اسهال .
( 3 ) . الف : ( سود دهد ) حذف شده .