و ببايد دانست كه تدبير كلّي حوامل را آن است « 1 » كه :
طبع ايشان ، دائم ملايم باشد به حدّ اعتدال - چنان كه ذكر يافت - و بهترين ملينات ايشان را اسفيدباجات دسمه است و بايد كه هميشه رياضت معتدله و مشى به رفق نمايند كه نهايت سودمند است ايشان را و افراط در رياضت ننمايند كه موجب اسقاط است .
و نيز بايد كه به حمّام نروند مگر هنگام قرب ولادت كه بعضى زنان را استحمام در اين وقت ، نهايت سودمند است ؛ به اعتبار تليين بدن و اعصاب و اوتار .
و نيز بايد كه تدهين سر به ادهان كم تر نمايند ؛ زيرا كه ادهان گاه است كه موجب نزله و منجرّ به سعال مفرط مىگردد و سعال مفرط ، مزعزع جنين و مهيى بر اسقاط است بلاشبهه و چون زنانى كه معتاد به تدهين سر باشند - مانند زنان اهل هند و بنگاله - و ترك آن ايشان را به نهايت دشوار است ، بلكه باعث صداع و اكثر امراض است ، پس اگر تدهين به روغنهاى مطبوخه با ادويهء ملطّفهء مقويهء دماغ و مفتّحه - مانند دارچينى و اسطوخودوس و آمله و امثال اينها - نمايند اولى است كه به جهت عدم تسديد مسام ، احداث نزله و زكام ننمايند .
و نيز بايد كه از حركات مفرطه و وثبه و جَست و خيز و ضربه و سَقطه و از جماع ، خصوصا جماع « 2 » متعب طويلالزمان و با حركات قويه و در اوائل و اواخر كه اوقات منهيه از جماع است اجتناب نمايند ؛ چنان چه ذكر يافت .
و نيز بايد كه از امتلاء غذا و حدوث تخمه و هيضه و از غم و حزن و غضب - خصوصا مفرطِ اينها - و مانند اينها هرچه از اسباب اسقاط است احتراز نمايند ؛ خصوص در اوائل كه تا يك ماه و نيم است و در اواخر از ماه هشتم .
و نيز لازم است كه ما تحت شراسيف ايشان را به صوف نرم بپوشند كه وصول سردى به شكم حامله زبون است .
و نيز از اشياء حريفه و مرّه « 3 » مانند كبر و ترمس و زيتون خام و فلفل و دارفلفل و
هامش
( 1 ) . ب : در آن است .
( 2 ) . ب : ( جماع ) حذف شده .
( 3 ) . ب : مزّه .