و نيز بسيار واقع مىشود كه از شدّت وجع و المِ محاجم « 1 » و شَرط و شدّت امتصاص ، موجب غشى مىگردد و غشى حوامل بسيار زبون است ؛ زيرا كه اكثر احوال باعث اسقاط حمل است .
و گاه هست كه از حجامت نيز خون بسيار كشيده و اخراج مىيابد و ضرر آن به مثابهء ضرر فصد است و ليكن در صورت احتياج و ضرروت شديده ، مَهما امكن كه از حجامت رفع احتياج گردد ، بايد كه به فصد نپردازند .
و همچنين هر گاه رفع احتياج به محجمهء نارى كه امتصاص آن كمتر است شود ، به غير آن نپردازند ؛ زيرا كه محجمهء نارى را چندان اذيتى نيست و در همهء جاها مانند تحت ثديين و زير ناف و كمرگاه و بالاى معده و قريب به اربيه و تارك سر و فخذين و غيرها هر موضعى كه محتاج بدان گردد و طبيب حاذق لايق داند ، چندان ضررى ندارد .
همچنين مادام كه رفع احتياج به ارسال علق شود ، به محجمهء نارى نپردازند ؛ يعنى مراعات « الأَسْهَلُ فَالْأَسْهَل » را از دست ندهند و توقّع نفع را مأمول خود گردانند ؛ بِعَوِن اللّهِ تقدَّسَ وَ تَعالى .
و امّا منع از مسهل
: جهت آن است كه رحم را به امعاء مشاركت و مجاورت تامّ است [ لذا ] از كثرت اختلاف و تردّد و شدّت تزحزح كه لازمهء مسهلات قويه است ، ضعف در رحم نيز به هم مىرسد . و نيز اثر ادويهء مسهله - خصوصاً قوى الإسهال كه بى سمّيتى نيست - به رحم و جنين مىرسد و ادويهء [ اين ] چنينى ، بسيار مضرّ رحم و جنيناند و اكثر خوف اسقاط و اهلاك آن است و لهذا منع از آن نمودهاند به شدّت مبالغه و ليكن نزد قبض شديد و احتياج قوى ، استعمال ملينات مناسبه را به قدر حاجت تجويز نمودهاند .
حكايت : نيز صاحب همان كتاب « 2 » نقل نموده كه زنى بود كه بعد [ از ] تولّد دو فرزند چنان اتّفاق افتاد كه چون ماه ششم حمل او مىرسيد ، قبض عظيمى در طبع او به هم
هامش
( 1 ) . ب : وجع دائم محاجم .
( 2 ) . حكيم محمد اكبر ارزانى ، مفرّح القلوب ، هند ، مطبع قادرى ، ص 460 .