و در جايى كه توقّف در فصد ضررى آجل متوقّع باشد ، در ايام متوسّط كه از ماه چهارم تا هفتم است و در اين ايام ، جنين را با رحم تعلّق به استحكام است [ و لذا ] حكم به فصد نمودهاند به قدر ضرورت نه بسيار .
امّا در صورتى كه مقصود از فصد ، اصلاح حال جنين باشد و به ادويه اصلاح آن حاصل نگردد ، ناچار فصد نمايند و ليكن در ماه چهارم و پنجم ؛ تا آن كه تكوّن آن از دم صالح جيد حاصل گردد .
حكايت : حكيم محمّد اكبر معروف به « حكيم ارزانى » در شرح قانونچه خود - مسمّى به « مفرِّح القلوب « 1 » » - نوشته كه زنى بود كه در ايام حمل ، آثار فساد خون از او بروز مىنمود و بعد [ از ] وضع حمل فرزند او نيز مؤوف صاحب بثور و احمَر البدن مىبود و در كم تر از يك سال فوت مىشد و چهار فرزند به همين نحو از او تولّد يافت و هلاك گرديد .
و بعد از آن - به حسب تقدير ربّانى - چون قضيهء مذكوره « 2 » نزد فقير رسيد و اتّفاقا آن زن حامله بود در ماه پنجم ، او را فصدى كردم و خون معتدل المقدارى از او گرفتم و اصلاح غذا و تصفيهء خون او فرمودم ؛ بإذنِ اللّهِ - تعالى - فرزند اين « 3 » بار صحيح و سالم شد و بقا يافت و بعد از آن دو فرزند ديگر نيز « 4 » از او متولّد شد و در حالت حمل به ماه پنجم ، فصد مىكرد ؛ آنها نيز حيات يافتند . و در ديگر اماكن نيز هم چنان به ظهور رسيده . چون متضمّن فايدهء عمده بود به تحرير آورد .
و امّا منع از حجامتِ حامله
: جهت آن است كه چون حجامت خون را به جانب جلد مىكشد و مخالف اقتضاء طبيعت است ، در آن حال كه خون را به جانب جنين جهت تغذيه و تنميهء آن مىكشد و مخالفت طبيعت ، مضرّ و ممنوع است ؛ زيرا كه طبيب خادم طبيعت است در اعانت اصلاح بدن .
هامش
( 1 ) . حكيم محمد اكبر ارزانى ، مفرّح القلوب ، هند ، مطبع قادرى ، ص 458 .
( 2 ) . ب : زوجه مذكوره .
( 3 ) . ب : فرزند او اين .
( 4 ) . ب : ( نيز ) حذف شده .