باب دوازدهم در امراض ثَدْى ؛ يعنى بيماريهايى كه به پستان تعلق دارد
بدان كه پستان را حكيم مطلق خاصيتى داده كه چون خون در آن آيد ، سپيد شود ؛ چنانچه در خصيتين منى شود .
فصل اوّل : در قِلَّةُ اللَّبن ؛
يعنى كمى شير . و آن را سه سبب است : يكى ، كم شدن خون و دليل بر آن ، كثرت استفراغ خون است يا اطالت مرض . دوم ، كثرت خون ؛ زيرا كه چون وى بيشتر آيد ، هاضمهء ثدى را عجز در هضم رو نمايد . سوم ، فساد خون از سوء مزاج ساذج بود يا مادى و دلايل اين از سوء مزاج ظاهر است .
علاج : در كمى خون ، آنچه خون بيفزايد چون شير در زردهء بيضه و گوشتها و جز آن ، حسب تقاضاى حال بدهند و در افزونى ، فصد و حجامت نمايند و در فساد ، اصلاح فرمايند به دستورى كه معلوم است . و بدانند كه رقّت و صُفرت و حرقت شير ، از صفراست و شدّت بياض و مائيّت قوام و حموضت او از بلغم و شدّت غلظت و كدورت بياض او و قلّت مقدار ، به غايت از سودا . و آن جا كه بلغم با صفرا مركب باشد ، شير شور بود .