[ 809 ]
فصل [ اول ] : اندر سوء مزاج معده
« 1 » وى ، دوازده قسم است :
[ 810 ] اوّل : اندر [ سوء مزاج ] حار ساذج
علامت وى ، آن است كه تشنگى و خشكى دهان و قلّت شهوت و آروغ دودناك پيدا باشد . و طعام لطيف چون گوشت طيور و مانند آن هرچه حار و قليل المقدار باشد فساد پذيرد و تباه گردد ؛ بخلاف غذاى غليظ بارد كه بهتر گوارد . و تقدم سبب گواهى دهد ؛ چون طعامها و شرابها و داروهاى گرم خوردن و به كار داشتن يا اندر هواى گرم مقام كردن .
علاج : شربتها و ربّهاى حرارتنشان ، چون شراب انار و غوره و ليمو و ربّ ريباس و سيب و بهى بنوشند و طعام غليظ ترش چون قريض و سكباج كه به گوشت گاو پخته باشند تناول كنند . و حصرميّه و سماقيّه مفيد است با بطون گاو . امّا اگر معده ضعيف شده باشد ، سكنجبين سفرجلى و شراب انار نوشند و رمانيّه و زرشكيّه و حصرميّه با گوشت تيهو و چوزهء مرغ اغتدا نمايند . و اندر طعام ، گشنيز تر و كوك [ يعنى كاهو ] و كدو ، صاحب معدهء گرم را مفيد است . و كذلك بالاى طعام ، آب صادق البرد نوشيدن ، به غايت سودمند ؛ « لأنّه تسكّن الحرارة و تجمع المعدة » « 2 » . و بايد كه آب تراشهء كدوى تر و برگ ساق خرفه يا كاهو و مانند آن با صندل سپيد سوده آميزند و بر معده نهند . و طحلب بر نهادن ، خاصه با صندل و اندكى كافور ، سخت موافق است . و آب سرد اندر مثانهء گاو كرده بر معده نهادن ، به غايت مفيد ؛ امّا نگاه بايد كرد تا سردى ضماد ، حجاب و جگر را سرد نكند ؛ از آن است كه گفتهاند تا كار از مشروبات برآيد بهر تسكين حرارت معده ضماد
هامش
( 1 ) . معالجات واعظى :ILL temperament of the stomach.
( 2 ) . ترجمه : « زيرا آب سرد ، حرارت را فرومىنشاند و الياف معده را جمع مىكند » . م .