تخم كتان به آب گرم آميخته و طبع را به حقنهء لينه نرم نمايند . و اگر بهر تليين ، نيلوفر و بنفشه و تخم خطمى و عناب و سپستان بجوشانند و ترنجبين آميخته بنوشانند ، جايز است .
[ 737 ] بارها گفته شد كه در آماس اين اعضا كه در اين فصل بيان مىيابد ، حقنه از نوشيدن مسهل بهتر است و خوف كمتر دارد . و ديگر تدابير از مقالههاى گذشته بهحسب حاجت برگزينند و فوايد كه در بعضى امكنه در ضمن بعضى از مقاله بيان يافته ، همه جا به ياد دارند . و اكثر آن در مقاله اول ضبط يافته ، پس مطالعهء آن ضرورى است تا هيچ ريب نماند .
بايد دانست كه هرگاه اين امراض باهم مجتمع آيند ، سلامتى عليل كمتر متوقع باشد .
[ 738 ] پوشيده نماند كه نوعى است از ذات الجنب كه در وى نفس و نفث هر دو آسان مىباشد ، ليكن به سوى پشت درد بيرون مىدهد و اين درد پشت بدان مىماند كه گويا به چوب زدهاند و بول و ريم و خون آميخته برون آيد . و اين نوع ، خلاص كمتر باشد . و ميان روز پنجم و هفتم بكشد . و اندكى باشد كه تا چهارده روز بكشد . و چون از هفتم روز ايمن ماند . در اكثر سلامت باشد .
نوعى ديگر است كه ما بين الكتفين سرخ شود و كتفها گرم گردد و مريض نشسته نتواند ماند ؛ پس اگر اينچنين مريض را شكم گرم شود و اجابت كند ، زود هلاك شود . و اگر روز هفتم درگذرد و نفث گوناگون برآيد ، نجات متوقع شود و تا سه روز از هلاكت نيز ايمن نتواند بود .
نوعى ديگر است كه تمدد در او باشد مع الضربان از چنبر گردن تا ساق و بول ، صاف شود و نفث نباشد و بزاق باشد . و اين نوع نيز سخت بد باشد . علامت [ آن ] ، آن باشد كه ماده رو به بالا آرد و اعراض سرسام خواهد كه ظهور گيرد ؛ پس اگر از روز هفتم درگذشت ، برهد بهحسب تقدير المجيد .
تنبيه : پوشيده نماند كه هرگاه سبب آماس ، بلغم صرف يا سوداى صرف باشد بدون آنكه حدّت كسب كند يا با خون مركب شود در باب او « صاحب ذخيره » مىنويسد كه فصد نبايد كرد و به جاى آب ، ماء العسل بايد داد . و آب گرم بايد داد . و آب گرم جرعه جرعه نوشيدن ، سود دارد . و سكنجبين عسلى ممزوج اگر بامداد بدهند صواب باشد
طب اكبرى ( فارسى ) — صفحة 533
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٥٣٣