يك درم در شير حل كنند و بدهند . و بعضى گفتهاند شير ، نيم من باشد ؛ امّا حق آن است كه تقدير نتوان كردن هرچه تقاضاى وقت مريض بود توان كرد و استاد « احمد فرح » مىگويد كه چون شير دهند ، بايد كه هيچ طعام ديگر به مريض ندهند . و هرگاه منفعت شير ظاهر شود ، سه هفته شير بايد داد . و شير بز را صواب آن است كه سنگتاب كنند [ يعنى سنگ را داغ كنند و در آن افكنند ] ، بعد از آنكه آب با وى در اول آميخته باشند تا پخته گردد و آب از وى برود . و اين شير سنگتاب ، بهتر از شير مطبوخ است در گواريدن . و اگر سرفه صعب بود ، كتيرا با شير دهند . و آنجا كه قبض طبيعت مطلوب شود ، شير با طراثيث دهند .
و اگر در معده ضعف بود ، با زيره و كرويا دهند . و آنچه بهر تليين طبع گفته شد ، بر قوت بيمار ملحوظ بايد داشت [ و ] احتياط بايد كرد تا به سبب نرمى طبع ، قوت ساقط نشود ؛ خاصه اگر در تن فضله نبود . و اگر در اين مرض پيچش افتد ، سفوف الطين و شراب مورد بايد داد . و اگر در اثناى شير دادن تب آيد ، شير بازگيرند و قرص كافور دهند . و اگر بابت قبض شكم مطلوب شود ، دوغ كه از مسكه جدا باشد توان داد . و در تب دق ، طريق تدبير دوغ گفته آيد .
طريق پختن ماء الشعير با سرطانات چنان است كه : سرطانهايى كه در آب روان شيرين باشد بستانند و پس از ساعتى شاخها و پاىهاى او ببرند و جدا كنند و شكم بشكافند ، پس به نمك و خاكستر چند بار آن را بشويند تا كه رطوبت لزج و زهومت از وى دور شود . و بعده [ يعنى پس از آن ] آن سرطان مغسولهء مقطوعة الزوايد را اندر كشكاب افكنند و بپزند چنانكه رسم است . و سرطان ماده ، بهتر باشد . و نشان ماده آن است كه چون سوزن در وى خلانند ، رطوبتى شيرمانند از وى بيرون آيد . و بهر شستن ، خاكستر درخت انگور و نمك انسب است . و هرگاه به استعمال جلنجبين و ديگر چيزها تنگى نفس پديد آيد ، به لعوقات مناسبه تدارك كنند . و سفوف سرطان « 1 » نيز مفيد است .
هامش
( 1 ) . صفت : خاكستر سرطان مذكوره ، ده درم ؛ صمغ عربى ، طين قبرسى ، از هريك پنج درم ؛ خشخاش سپيد و سياه ، از هريك دو درم و نيم ؛ كتيرا ، سه درم ، جمله را باريك بكوبند و موازنهء دو درم با شير خر يا شراب عناب يا شراب خشخاش بدهند . و طريق سوختن سرطان آن است كه سرطان موصوف را در كوزه نهند و سر وى به گلى كه با نمك و خاكستر مخلوط بود محكم سازند و يك شبانه روز در تنور نهند ، پس برون آرند و آن سوخته را كه خاكستر شده باشد بكوبند [ و ] باريك و به كار برند با ادويهء مذكوره .