ادويهء بارده [ را ] كوفته و بيخته در وى آميزند و بنوشند و بهتر عمل كند .
[ 702 ] قسم هفتم : آنكه برون آيد خون از مرى و معده يا از جگر يا از سپرز . و علامت اين قسم ، آن است كه برون نيايد خون مگر به قى . و سرفه نباشد . و باشد كه در عضوى از اين اعضا آفت پيدا بود . و اين مبحث ، در امراض معده از قىء الدم روشن شود مع كيفيت آمدن خون از آن اعضا به سوى مرى و برآمدن به قىء بدون آنكه از جگر به سوى شش رود و به سعال از راه قصبه برون آيد لحيلولة الحجب بينهما [ يعنى چون حجاب ديافراگم در بين شش و جگر فاصله است و از آنجا تا قصبه هم حجابهاى ديگرى هست ، اين ماده به طريق سرفه بيرون نمىآيد ] .
[ 703 ] فايده : در ذكر اشيايى كه در اكثر خداوند نفث الدم را احتراز از آن لازم است :
حركات و رياضات و سخن بسيار گفتن و آواز بلند كردن و خشم و ضجر و غضب و اندر چيزهاى سرخ نگريستن و جماع كردن و چيزهاى تيز و گشاينده [ يعنى مفتّح ] چون صبر و كرفس و كنجد و سركهء كهنه و خرما و شهد و جملهء شيرينىها ، خوردن اين جمله در بيشتر اوقات مضر است . و همچنين شير خام يعنى ناجوشيده زيانكار است .
[ 704 ] فايده : در بيان چيزهاى سودمند : آن را كه به تسكين حرارت حاجت بيشتر باشد ، طعام او از سماق و غوره و زرشك و انار دانه و ترشى ترنج و برگ حماض ببايد به پاچهء بز پخته اگر تب نباشد و اگر تب بود ، به مغز بادام و مسكه . و آنجا كه حرارت بس قوى نبود ، پنير تر و سمك تازه و شير تازه جوشانيده و دوغ ، يا كه از دوغ گاو بپزند پاچه و حسوهايى كه از كاورس پوست كنده و كشك سازند . و زردهء بيضهء نيمبرشت و گوشت تيهو و درّاج و كبك و ماهى تازهء خرد و مانند آن موافق باشد .
[ 705 ] تنبيه : داروهاى قابض كه در همهء انواع نفث الدم مفيد است ، نافعترين همه ، شادنهء مغسول است يك مثقال در عصارهء عصى الراعى يا اندر عصارهء برگ خرفه يا اندر عصارهء بادروج يا در عصارهء لسان الحمل آميخته نوشيدن و برگ خرفه خائيدن و خوردن مجرب است . و بسيار باشد كه فى الفور خون بازدارد . و آب خيار با يكى از اين عصارهها كه ذكر يافت ، خاصه اگر به داروهاى قابض مدد دهند ، به غايت مفيد است . و سرون گوزن سوخته با داروهاى قابض آميخته ، عظيم المنفعت است . و آب نعناع ، جليل النفع . و شكوفهء گشنيز ، مقدار سه درم با آب سرد [ در ] بامداد و شبانگاه دادن ، نفع تمام دارد . و بسد
طب اكبرى ( فارسى ) — صفحة 500
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٥٠٠