اندكى ؛ پس تا كه محجمه موضوع است ، چيزى رقيق القوام فروبردن ممكن باشد .
[ 622 ] فايده : « رازى » گفته است كه در ابدان قليل اللحم چون خناق صعب افتد ، صواب ديد من آن است كه فصد موقوف سازند و در خانه سرد بنشانند و استعمال غرغره نمايند تا كه خناق بگشايد . و ممكن است كه بدين تدبير ، آدمى تا بيست روز بزيد بىآنكه بخورد و خناق اگرچه قوى بود ، در اين مدت البته مىگشايد . و ظاهر است كه خانهء سخت سرد ، مانع تحليل و جوع و عطش است و در ابدال مايتحلل خون بدن كافى [ است ] ؛ به خلاف آنكه اينچنين بيمار را فصد كنند و خون بسيار برون آرند ؛ زيرا كه در اين صورت مهلكه ، بىتناول غذا تا سه روز زيستن متعذر است ؛ ليكن از آنكه احدى از متقدمين بدين تدبير لب نگشوده [ و ] معالجه خناق واجب الفصد به جز اخراج خون نفرموده - قليل بود يا كثير - رأى رازى نيز به ضعف آزموده ؛ چنانچه كلام وى كه : « إنّى أستوحش مخالفة القدماء قاطبة فى الخوانيق » « 1 » ناطق بر آن است . « و لا يخفى أنّ اخراج الموذى مستحسن و لو كان قليلا مع أنّ الرخصة فى إخراجه يسيرا و إن كانت المادة كثيرا . و ما قال الرازى من مضرة الفصد فى مريض الموصوف ، انما يتحقّق اذا بولغ فى اخراج الدم . و لا لأحد أن يبادر فيها ؛ فالأصوب ما عليه المتقدمون و اليه يشير المتأخّرون » « 2 » .
[ 623 ] قسم چهارم : آنكه سببش ورم اعضاى مذكوره نباشد ؛ بلكه به سببى ديگر اختناق پديد آيد .
و از آنكه اين قسم كمتر افتد ، در اكثر كتب ذكر وى متروك است .
قسم مذكور ، بر هفت نوع است : يكى ، آنكه عضله كه حنجره را همىگشايد مسترخى شود ، پس در حركت آن عضله بطلان روى نمايد بىآنكه آماس باشد . و ظاهر است كه چون حركت وى باطل شود ، مجرى فراهم [ يعنى بسته ] ماند و نفس به مراد نيايد . دوم ، آن كه در عضلهء اندرونى حنجره يبوست مفرط لاحق شود و بدان سبب از جذب هوا كه كار
هامش
( 1 ) . ترجمه : همانا من از اينكه با همهء قدماء در درمان خوانيق مخالفت كنم ، مىترسم . م .
( 2 ) . ترجمه : « مخفى نماند كه اخراج موذى كه در اينجا خون است امرى نيكو است گرچه قدرى اندك باشد بعلاوه اصلا اجازهيى كه در اخراج آن داده شده ، بهقدر اندك است گرچه ماده زياد باشد . و آنچه رازى گفته كه فصد در اين مرض ضرر دارد ، وقتى است كه در اخراج خون مبالغه شود و روشن است كه كسى چنين اجازهيى در اينجا ندارد ؛ پس رأى درست ، همان قول متقدمين است كه متأخرين هم آن را تأييد كردهاند » . م .