شرب ادويه مسهله اقدام نمايند . و آنچه به اين كار آيد ، « حبّ منتن » « 1 » است و « حبّ شيطرج » « 2 » و مانند آن . و قىء كردن نيز مفيد است .
بعد از تنقيه ، فقار و اعصاب را به روغنها [ كه ] گرم [ و ] محلّل [ و ] مقوى اعصاب بود ، چون خروع و ناردين و قسط و شبت و مانند آن بمالند . و گاهگاه ، جندبيدستر و عاقرقرحا نيز به اين روغنها بياميزند .
كذلك ، پس از تنقيه ، بهر تبديل مزاج ، ترياق كبير و مثروديطوس و كلكلانج و مانند آن دادن صواب است . و اگر ترياق و معاجين ديگر حاضر نباشد ، سكبينج يا جاوشير هرچه به هم رسد اندر ماء العسل حل كنند و [ به ] مقدار يك باقلا بنوشند و خوردن و طلا كردن انگزد ، به غايت مفيد است ؛ خاصه اگر سردى غالب باشد بامداد و شبانگاه [ با ] ماء العسل بدهند كه زود نفع كند . و بعضى گفتهاند كه هر روز يك مثقال ايارج فيقرا و نيم مثقال پلپل گرد بسرشند با عسل و بدهند و آب ندهند تا اندر معده دير بماند و اثر بيشتر كند . و هر شب نيم مثقال پلپل و جندبيدستر وقت خواب بدهند . و « محمد ذكريا » گفته است كه اندر علاج فالج اعتماد بر آن بايد كرد كه بهر تنقيه استفراغى كنند به حبّ قوقايا تا ماده كمتر كند و هر روز جوارش بلادر دهند به ايارج ترمس تا مزاج بگرداند و روغن قسط بمالند تا اعصاب را گرم كند .
اين همه كه گفته شد ، وقتى است كه فالج با حرارت مزاج نبود ؛ زيرا كه اگر فصل و سال و عمر و مزاج و قوت مساعد باشد خاصه آنجا كه بيمار حامى البدن [ يعنى قوى ] و احمر اللون و جوان بود . و بايد كه آغاز علاج به فصد كنند بهر آنكه خون ، مركب همه اخلاط
هامش
( 1 ) . صفت حبّ منتن كبير كه فالج و لقوه و نقرس و وجع المفاصل بارد بلغمى را مفيد است :
ايارج ، ده درم ؛ شحم حنظل و شبرم و قنطوريون رقيق و ماهى زهره ، از هريك پنج درم ؛ فرفيون ، دو درم و نصف ؛ جندبيدستر ، زنجبيل ، حلتيت ، سكبينج ، جاوشير ، شيطرج ، خردل و فلفل ، از هريك يك درم به آب يا هرچه مناسب دانند حبّ سازند و بهقدر حاجت بدهند .
صفت حبّ منتن صغير بارد كه در ايّام گرما و گرم مزاجان توان داد : شحم حنظل ، ربع درم ؛ كتيرا ، ثلث درم ؛ سورنجان ، بوزيدان ، ماهى زهرج و هليله ، از هريك نصف درم ، اين جمله يك شربت است .
( 2 ) . صفت حبّ شيطرج : تربد ، ده درم ؛ صبر سقوطرى ، بيست درم ؛ زنجبيل ، خردل سپيد ، ملح هندى ، وج و شيطرج ، از هريك ده درم ؛ دار فلفل و عاقرقرحا ، از هريك يك درم و فانيذ ، چهار درم ، كوفته و بيخته به آب كرنب يا چيزى ديگر حبّ سازند [ و ] شربتى سه درم [ بنوشند ] .