و فرحت بأدنى سبب من الأسباب النافعة « 1 » المفرحة و يكون بأثرها « 2 » من الأسباب النافعة فى الوقت الحاضر « 3 » أكثر من تأثّرها « 4 » من الأسباب النافعة فى المستقبل و من النافعة « 5 » فى اللذة أكثر من تأثّرها « 6 » فى الصّحة و كذلك « 7 » من الأسباب النافعة فى الجميل و كذلك تأثّرها من الذى يكون بحسب الظّن أكثر من الذى يكون بحسب العقل » « 8 » .
و قال أيضا فى شرح كتاب النفس لأرسطو : « و الدليل على أن الغضب و الشهوة لها « 9 » إنفراد حكم بوجه أنّ العقل يمنع الغضب و يمنع الشهوة و لا يمكنه أن يمنع « 10 » الألم الحسى و لا اللذّة الحسيّة فمعلوم أنّ « 11 » مباديها الأولى « 12 » فى النفس و يعرض لها أن تؤثر « 13 » فى البدن إذا تحركت « 14 » حتى إذا منع العقل عن ذلك لم ينفعل البدن بشىء فلا يبعد أن يكون الغضب أو الشهوة أمرا فى النفس يتبعه أمر فى البدن من غير أن يكون هو معنى فى البدن أو قائما بها « 15 » » . « 16 »
فصل پنجم در بيان رفع توهّمات از كلام حكما در عالميت و صانعيت روح غريزى
چون اين كلام شيخ الرئيس و كلام ساير المحققين حكماى قديم كه بعد از اين ذكر خواهيم كرد - إن شاء اللّه - موهم اين است كه روح غريزى منبثّ در بدن انسانى به سبب اتصاف به نور نفس ناطقهء انسانى ، شاعر و مدرك ذات خود و مدرك ملايم و منافى ذات خود بوده مدبّر بدن و ملتذ و متألّم به لذت و ألم حسى و طبيعى است ، پس واجب است كه رفع اين توهم كنيم و گوييم : بايد دانسته شود كه روح غريزى منبثّ در آلات حسّيه و
هامش
( 1 ) . ( همان ) : - .
( 2 ) . ( همان ) : تأثيرها .
( 3 ) . ( همان ) : الحاضر و الوقت .
( 4 ) . ( همان ) : تأثيرها عن .
( 5 ) . ( همان ) : و كذلك تأثيرها من الاسباب النافعة .
( 6 ) . ( الأدوية القلبية ) : تأثيرها .
( 7 ) . ( همان ) : - فى الصحة و كذلك .
( 8 ) . همان ، ص 5 .
( 9 ) . ( التعليقات على حواشى كتاب النفس لأرسطاطاليس ) : لهما .
( 10 ) . ( همان ) : - أن يمنع .
( 11 ) . ( همان ) : + هذه .
( 12 ) . ( همان ) : مبادؤها الأول .
( 13 ) - ( م ) : يؤثر .
( 14 ) . ( التعليقات . . . ) : تركت .
( 15 ) . ( همان ) : به .
( 16 ) . التعليقات على حواشى كتاب النفس لأرسطاطاليس ، جزء اول ، ص 78 .