ثم يقولون فى الثالث ربّنا نحبّ أن ترد أرواحنا فى أجسادنا حتى نقتل مرّة أخرى » .
شك آخر - اگر گويى كه بر فرض تسليم كه هر حركت دورى افلاك يك حركت شخصى ازلى و ابدى است كه قران و اجتماع تعميريه و تخريبيهء « 1 » كواكب بالعرض حادثند متقدما و متأخرّا إلى غير النهايه ، الّا اينكه عقل حاكم است به اينكه طبيعت لا اجتماع ، مقدم است بر طبيعت قران و اجتماع ، و طبيعت افتراق مؤخر است بالطبع « 2 » از طبيعت اجتماع ، و طبيعت دور تخريبى مؤخر است از دور « 3 » تعميرى ؛ فحينئذ خالى از اين نيست كه دورات تعميريه منتهى به سكون افلاك يا به دور تعميرى اول و معين صرف مىشود يا نه . پس اگر منتهى مىشود به سكون افلاك يا به دورهء تعميرى اول صرف ، مگر مع باشد با إبداع جرم افلاك ، فحينئذ اگر دور تخريبى منتهى نمىشود به آخر معيّن و آخر صرف ، لازم آيد وجود أحد مضايفين معين بدون صاحبش . و اگر منتهى مىشود ، لازم آيد انقطاع فيض از واجب الوجود در زمان مستقبل . و اگر دوره تعميرى هرگز منتهى به اول معيّن « 4 » و اول صرف نمىشود اصلا ، لازم آيد كه طبيعت دورهء تخريبى مؤخر نباشد در دورهء تعميرى ، اگر بيش از دورهء تخريبى باشد إلى غير النهايه ؛ يا لازم آيد سكون فلك يا حركت لغو ، اگر پيش از او نه دورهء تعميرى باشد و نه تخريبى .
گوييم افراد متقدم و متأخر بالطبع و طبيعت متقدم و متأخر او بر دو قسم است : يكى افراد متقدم و متأخر معيّن و على التعيين ؛ دويم افراد متقدم و متأخر نامعيّن و لا على التعيين . و شك نيست كه افراد قسم اول البته بايد كه در هر فرد مقدمش ، مقدم على التعيين باشد قياس به فرد مؤخر على التعيين من اوّل المعيّن « 5 » إلى آخره المعين . و افراد قسم دويم البته بايد كه هر فرد مقدمش ، مقدم لا على التعيين باشد قياس به فرد مؤخر « لا على التعيين » ش أزلا و أبدا إلى غير النهايه . و چون حال چنين باشد ، پس هميشه فرد تعميرى مقدّم لا على التعيين ، مقدم خواهد بود بر هر فرد تخريبى مؤخر لا على التعيين .
و از اين قبيل است تقدم افراد غير متناهى الطرفين نهار كه حلول ضوء آفتاب است أزلا و
هامش
( 1 ) . ( م ) : تخريبه .
( 2 ) . ( م ) : بالطبيع .
( 3 ) . ( م ) : دو .
( 4 ) . ( م ) : معنى .
( 5 ) . ( م ) : المعنى .