غليظ و مورث قولنج است .
دو مثقال تخم امرود را كشندهء كرم معده دانستهاند و شكوفهء او ، مقوّى دل و مفرّح و قاطع نزف الدم و اسهال و ضماد او جهت ورم حارّ چشم ، نافع و برگ او جهت اسهال و التيام جراحات و چوب و برگ سوختهء او نائب مناب توتيا و صمغ او محلّل و منضج قوى است .
نوع برّى او قليل الحلاوة و كوچك و بىآب و با عفوصت و بسيار قابض و مسدد است و ذرور خشك او جهت رويانيدن گوشت جراحات و سفوف آن جهت اسهال حارّ و خاكستر چوب او فاد زهر فطر و امثال آن .
مضرّ عصب و مورث قولنج و مصلحش ادويه حارّهء خوشبو و عسل است .
رب امرود ، قابض طبع و مقوّى معده حارّه است .
[ 4616 ]
كمأة :
اسم جنس اقسام فطر و كشنج و قعيل و سماروغ است و نزد بعضى مخصوص نوع مأكول آن است و فطر ، مخصوص انواع غير مأكوله و هر يك مذكور شد .
[ 4617 ]
كمافيطوس :
معرَّب از خامانيطس يونانى است كه به معنى صنوبر الارض باشد . نباتى است در بوى شبيه به صنوبر و در طعم ، تلخ و با اندك قبض و تندى و ساقش بلند نمىشود و برگش در پيچيدگى و تراكم و پرى از رطوبت شبيه است به حىّ العالم صغير كه به فارسى هميشه بهار نامند برگش از آن ريزه تر و با زغب و رطوبت و چسبنده و شاخههاى او مايل به سرخى و گلش زرد و باريك و تخمش از تخم كرفس كوچكتر و بيخش سفيد و از ماه نيسان تا سرطان استمرار دارد و قوتش تا ده سال باقى است . مؤلف « اختيارات » تصريح نموده كه گلش بنفش و برگش شبيه به صعتر است و در شيراز ماش دارو نامند و ظاهراً اين كلام نيز از جملهء ساير اشتباهات او باشد .
در دوّم ، گرم و در سوم ، خشك و مستعمل از او ، برگ و شكوفه و تخم اوست . مفتّح سدد و مدر بول و حيض و منقّى و جالى اعضاء باطنى و مسهل بلغم غليظ و جهت استسقا و يرقان و درد مفاصل و نقرس و عرق النسا و تحليل رياح ، مفيد و با توبال النحاس و راتيانج ، مسهل عظيم زرداب و منقّى رحم و ساير اعضا است و مداومت آن با آب باران و عسلِ شهد ، رافع عرق النسا و درد كمر و ضماد او جهت اندمال جراحات و صلابت پستان و با عسل جهت منع نمله ساعيه ، نافع .