از متون كتب ، ظاهر مىشود كه اوّل كسى كه تأليف در ادويه مفرده نموده « ديسقوريدوس » يونانى است . [ و نزد بعضى « لقمان » عبارت از اوست ] و تأليف مذكور ، مسمى به « مقالات السته فى الحشايش » است . و « ثانى » قولس كه « ادويه عين » را جمع نموده و ثالث « اندروماخس اصغر » كه ادويه ترياق كبير را تحرير كرد . و رابع ، « جالينوس » - ملقب به رأس البقل - كه منافع ادويه مفرده را بيان نموده و متعرض بدل و مصلح و سائر احوال نگشته است . و اوّل كسى كه از يونانى به سريانى نقل نموده « ديدروس » نصارى بابلى است كه زياده بر ترجمه چيزى بيان نكرده است . پس « اسحاق بن حنين نيشابورى » از يونانى و سريانى نقل به عربى كرده با مزيد افادات و تأليف مزبور مسمى به « منقولات اسحاق » گشته و « حنين » - ولد او - اغذيه را از ادويه جدا گردانيده ، پس « بخاشعه » در آن باب تأليفات نمودهاند . و اوّل كسى كه از اهل اسلام تأليف نموده « محمد بن احمد بن زكريا » است كه كتاب « كامل الادويه » و كتاب « شامل » [ را ] تحرير فرمودهاند . پس شيخ الرئيس ، ابن اشعث ، ابو حنيفهء دينورى ، شريف و يحيى بن جزله صاحب « منهاج » ، جرجيس بن يوحنا ، صايغ ، امين الدوله ، ابن تلميذ - مؤلف « مغنى » - و ابن بيطار ، مؤلف « ما لا يسع » كه مشهور به « جامع بغدادى » است . پس شيخ داود مصرى ، « تذكره » را تأليف نموده و مؤلف « اختيارات بديعى » بعضى را به فارسى نقل كرده و بعد از آن حكيم على گيلانى - شارح قانون - بسطى در ادويه مفرده بدون تحقيق داده و تا اين زمان كه سنه الف و ثمانين است به نظر نرسيد كه به لغت فارسى ، كتاب مبسوطى تأليف شده باشد .
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى ) — صفحة 66
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٦٦