حرف الراء
[ 2391 ]
راسن :
بيخ نباتى است خشبى و رنگش ما بين ياقوتى و سبزى و ساقش شعبه دار و برگش عريض و دراز و قسمى را شبيه به برگ عدس و درشت و انبوه و از ساق آن روييده و بر روى يكديگر و گلش مايل به كبودى و دانهاش مانند قرطم و با اندك پهنى و طعمش با تندى و خوشبو و گويند بيخش زرد و به سطبرى انگشت خنصر و پوست او سياه و رقيق و سطبرى بالائى او ، بيشتر از اسفل و مستعمل ، بيخ اوست . بعضى گويند كه او ، بيخ سوسن كوهى است .
در اولِ سوم ، گرم و خشك و با رطوبت فضلى و جالى و مقوّى معده و دل و مثانه و مفرّح و مفتّح سدهء جگر و سپرز و قوتش تا دو سال باقى است و با قوت ترياقيه و جهت قطع اخلاط غليظه سينه و شش و تقطير بول رطوبى و ماليخولياى مراقى و درد مفاصل و كمر و تقويت باه و هاضمه و فم معده و رفع اختلاج و تحليل نفخ و طبيخ او جهت احتباس بول و حيض و توحش و حزن كه به مشاركت معده باشد و مطبوخ او با شراب جهت زهر هوامّ و سموم بارده و نطول او جهت شقيقه و امراض سر - كه بلغمى باشد - و تحليل اورام و قطور او جهت دوى و طنين و بخور او جهت گشودن حيض و ضماد برگش جهت شكاف عضل ، نافع .
مضر محرورين و مصدع و اكثارش مفسد خون و قاطع باه و مصلحش سركه و ربوب حامضه و خميرهء بنفشه و قدر شربتش دو درهم و بدلش به وزن او ايرسا و گويند قسط شيرين است .
شرابى كه از آن ترتيب دهند ، معروف است به شراب ملائكه و به اعتقاد « جالينوس » ، در جميع افعال مذكوره بهتر است و چون راسن خشك را جوشانيده ، از آب بيرون آورده ،