و منقّى عصب و مليّن سينه و موافق زنان حامله و مسهل به رفق و بطى العمل و جهت تحليل اورام ظاهرى و باطنى ، نافع و با تمر هندى ، مسهل صفراى سوخته و با تربد ، مسهل بلغم و با بسفايج و آب كاسنى و آب برگ بيد و آب شاهتره ، مسهل سودا و جهت تفتيح سدهء جگر و درد آن و يرقان و تبهاى حارّه و دفع سدهء امعاء و زحير و مغص ، مفيد . غرغرهء او با آب گشنيز ، رادع خناق صعب و محلّل آن و با آب انجير و شير ، مفجر و محلّل آن در انتها و طلاى آن جهت درد مفاصل و نقرس و تليين صلابات ، نافع .
مضر معده و مغثى و مصلح او مصطكى و انيسون و مورث پيچش به سبب چسبيدن او به امعاء و مصلح او روغن بادام و قدر شربتش از پنج مثقال تا بيست مثقال و بدلش سه وزن او مويز بىدانه و نيم وزن او ترنجبين است و جوشانيدن عسل او ، باعث رفع قوت او و شدت التزاق او به روده مىشود .
استعمال تازهء او كه يك سال نگذشته باشد مورث بول الدم است و دانهء او از پنج عدد تا هفت عدد كه كوبيده باشند ، مقىّء خوبى است و خوردن مسحوق پوست سياه او با زعفران و شكر و گلاب جهت عسر ولادت و اخراج مشيمه ، مجرب دانستهاند .
[ 2134 ]
خيرى :
اسم يونانى گل شب بوى فارسى است ؛ چه بوى اودر شب ، بيشتر ظاهر مىشود و در عراق ، عرب منشور نامند . از جملهء گلهاى خوشبو است ، سفيد و زرد و سرخ و بنفش مىباشد و از مطلق او ، مراد ، قسم زرد است و مراد از برّى او ، قسم سرخ و او ، غير خزامى است ، چنانچه گذشت .
مجموع او ، در دوّم ، گرم و خشك و محلّل و مدرّ و جالى و ملطّف و جذاب از عمق بدن و مسكّن فواق و سه درهم از آب و به دستور از سائيدهء او ، مدرّ حيض و مخرج جنين مرده و مشيمه و مفسد جنين زنده و تخم و بيخ و جلوس در طبيخ آن و حمول آن ، همين اثر مىباشد و اكتحال او جهت بياض چشم و طلاى بيخ او با سركه جهت صلابت سپرز و چون داخل مراهم كنند جهت ورم صلب مفاصل و رحم و گشودن حيض و با موم روغن جهت شقاق مقعد و انگشتان و بوييدن او محلّل بلغم [ فضول ] دماغ و رياح غليظه و ضماد بيخ مطبوخ او جهت درد دندان بارد ، نافع .
مصدع و مصلحش روغن گل سرخ و سركه است .
روغن او كه به طريق روغن گل گيرند ، گرم و به غايت محلّل و شرباً و حمولًا ، مدرّ