و فرزجه و قطور او در امراض مناسبه ، مثل سفيد آن و پاشيدن طبيخ او در مواضع ، مانع دخول حشرات و حبوب مثل گندم و امثالش كه در طبيخ او خيسانيده باشند ، قاتل طيور و وحوش و چون در شيرينيها چند روز خيسانيده با جو مقشّر يا عدس جوشانيده ، آب او را بنوشند ، چندان مضرّت ندارد و بالخاصية ، تنقيه به او كردن باعث تغيير مزاج مىشود به مزاج خوبى قريب به مزاج جوانى و غير مرطوب المزاج را به غايت مضرّ است .
[ 1996 ]
خرم :
به تشديد راء ، اسم فارسى مريحه است و آن ، گياهى است كه در بستان و مواضع سايه دار مىرويد و برگش باريك و متفرق و دراز و گلش بنفش و خوشبو و خوش منظر ، مايل به گرمى و جالى و مقوّى دماغ و منوّم و لطيف و زياد كنندهء عقل و فهم و نظارهء او مورث سرور و فرح و نگاه داشتن او در كف دست و آستين ، باعث محبّت و روغنى كه از گل او ترتيب دهند جهت درد سر و بىخوابى و رفع توحش و طلاى او با موم روغن جهت نيكويى رخسار و موجب قبول و رافع بغض است .
[ 1997 ]
خراطين :
كرمهاى سرخ است كه در زمين نمناك به هم رسد .
در اوّل ، گرم و تر و مغرّى و سه درهم او كه خشك كرده باشند با ربّ انگور ، مدرّ بول و جوشانيدهء او در روغن كنجد جهت خناق و سرفهء كهنه ، به غايت آزموده و مسحوق او را با روغن بادام ، بالخاصية جهت فتق امعاء و التيام آن مجرب دانستهاند و جهت عسر ولادت و رفع سنگ مثانه و گرده و با شراب مغير رنگ بدن يرقانى در همان ساعت و ضماد او جهت ورم حلق و لهاة و منع نزلات و طلاى تازهء او به قدر سه شبانه روز جهت التيام عصب مقطوع ، مجرب و به دستور ، جهت جراحات اعضاء عصبانى ، مؤثر و با غبار آسيا جهت استحكام مفصلى كه از جاى خود حركت كرده باشد و جهت ضربه و سقطه و تسكين اورام حارّه و با روغن دانهء زردآلو جهت بواسير و طلاى مطبوخ او با روغن زيتون و ضماد كردن او با زفت و برگ كدو و جهت بزرگ كردن قضيب ، به غايت مؤثر و مؤلف « تذكره » گويد كه : مطبوخ او با قضيب حمار زنده ، اكلًا و ضماداً در اين باب ، بىشبهه مجرب است و قطور او با پيهء مرغابى و روغن زيتون جهت درد گوش نافع است و چون با جعل و بنات وردان طبخ نمايند ، طلاى او جهت بواسير و نزف الدم و شقاق مقعد ، بىعديل است .
[ 1998 ]
خرامقان :
گياهى است در شكل و بو مثل سنبل الطيب و رنگ او سبز و مايل به