آملهء پرورده ، مليّن طبع و مقوّىّ اعضاى باطنى و هاضمه و قاطع نزف الدم و جهت بواسير و نواصير نافع و مداومت او ، حافظ سياهى مو است .
[ 494 ]
امّ غَيلان :
درخت خاردارى است منبت او باديه و عوام ، طلح نامند . و اهل باديه ، سمر و به فارسى ، مغيلان گويند و صمغ او را صمغ عربى و ثمر او را قرظ و صنط و عصارهء ثمر او را اقاقيا گويند . قسمتى به قدر درخت سيب و از آن كوچكتر و ساقش سطبر و در اوّل سفيد و چون كهن گردد ، مثل آبنوس ، سياه شود . و قسمى پر خارتر و ساقش سياه رنگ و بسيار بلند مىشود و برگ هر دو قسم ريزه تر از برگ سيب و گلش سفيد و ثمرش مثل غلاف باقلا و لوبيا و دانههاى او پهن و به قدر ترمس و سرخ با آن پوست حيوانات را دبّاغى مىكنند .
جميع اجزاء او در دوّم ، سرد و خشك و حابس فضلات و رادع . و نطول طبيخ خار و برگ او جهت تقويت اعضاء مسترخيه و آشاميدن او قاطع اسهال و مفتّح سدد . و ضماد برگ تازهء او جهت التحام جراحات و رفع اورام . و جلوس در طبيخ او جهت بروز مقعد و رطوبات رحم . و ثمرش و برگش به جهت دباغت ، قائم مقام مازو . و عصارهء برگ و ثمر تازهء او ، قاطع نزف الدم و نفث الدم . و پوست ساق و شاخ او جهت قطع خون جراحت تازه ، بسيار نافع . و عمدهء اجزاء روغن شيخ صنعان است . و بيخ او جالى . و سنون آن ، جهت استحكام لثه و مسواك او ، مقوّى دندان است .
آنچه اكثر اطبّا در كتب ادويهء مفرده ذكر كردهاند ، اشتباه مىشود كه قرظ و ام غيلان و طلح ، غير يكديگر باشند . و بعد از تأمل ، رفع اشتباه مىگردد .
[ 495 ]
امْدِريان :
به يونانى اسم شجرى است . برگش شبيه به برگ كبر و رايحهء برگ با تندى و ثمرش به قدر نخودى كوچك و با سفيدى غالب و سياهى كمى و او را ، تسبيح مىكنند .
[ و گويند ] : منبت او ، اكثر در مقابر بيت المقدس و آن نواحى است . و دموع ايوب و شجرة التسبيح نامند .
در اولِ سوم ، گرم و خشك و مفتّح سدّه و لطيف و محلّل و مقوّى جگر عليل و اورام باطنى و مسكّن پيچش - كه مغص گويند - . و تخمش در غلافى و به قدر دانه كنار و مايل به سردى و خشكى و آب تازه و آب مطبوخ برگ و شاخ او جهت رفع سموم هوامّ و سگ ديوانه ؛ خصوصاً گزيدن عقرب و ضماد و شرب او جهت اورام و جرب يابس و عسر بول