يك نوبت و گل ارمنى و گل مختوم شربتى اندر ترشيهاى مذكور با گلاب عظيم مفيد آيد و آب سرد بافراط مناسب بود و به غير افراط نيكو نباشد و بر تشنگى و گرسنگى صبر كردن عظيم مضر بود و اگر اشتها كم بود اندكاندك به زور طعام بايد خورد چنانچه امتلا نشود و خلو نيز نيفتد و تدبير مسكن و بوئيدن ترياقات بدستور كه در حفظ از هواى وبائى گفته شده اعظم تدابير بود ليكن گرميها و بخورات گرم دور بايد داشت و در تقويت جانب دل بدانچه ممكن گردد تقصير بايد كرد و انجاها كه سرهاى پهلو و پوست شكم طرنجيده شود و دست و پاى سرد گردد و خواب نباشد و اندر دم زدن سينه برمىافرازد و بيهوشى مىكند چاره نباشد از آنكه او را به چيزى گرم بپوشانند تا حرارت را به ظاهر تن كشد و لختى او را بمالند و الحكم للّه و طريق استفراغ آنست كه خون غالب شود فصد نيكو كنند و از پى آن ترياقى خنك چون كافوريات و اشباه آن بدهند و اگر خلط ديگر غالب باشد استفراغ آن كنند بملينات قوى و ترياقى و مسهلات ترياقى سريع العمل و قليل المقدار و اينجا انتظار نضج نبايد كشيد كه مجال تنگست و غرض تقليل رطوباتست به رفع سبب و احتياط عظيم در مسهل بايد كرد كه مبادا چون دل ضعيفست فسادى كند و آنجا كه اعراض بد ظاهر شده باشد و استفراغ نتوان و توسل بترياقات خنك و معتدل بايد كرد و بزعم من كه آنست در اول حال هر صباح بعد فصد تام اگر هر صباح و شام معصور انار ترش با شربتى عصير غوره كه حب الشفاى بزرگ اندر ان حل كرده باشند خورد و مراعات غذا به مقدار لايق در شب و روز كند بهترين تدبير مىباشد و اللّه اعلم علامت و با آنست كه حيوانى كه زكى الطبع باشند مثل لقلق و پرستوك و امثال آنها بمحيل و مانعى ديگر آشيان خود ترك كنند و از ان ملك فرار نمايند و ضفدغ و حيوانى كه از عفونت متولد مىشوند بسيار پديد آيند و حيوانى كه در زير زمين مىباشند چون موش و غيره همه بر روى زمين گردند بمجل و سراسيمه و مدهوش باشند و ميل سوراخهاى خود نكند و در هيچ محل دم زدن خوشآينده باشد و روح او تنقيه راحتى نيايد بلكه نافر باشد و چون بر بلندى برآيند و اندر هوا نظر كنند چنان نمايد كه دودناكست و غليظ و تيره و بر سر عمارت همچو دود فرو چسپيده بىآنكه دودى باشد و شواهد وقوع آن سبب تغيرات هوا بود در حر و برد متوالى به غير محل و زياده از دستور و عادت و فصل و وقت و غبارناكى هوا و غلظت و تيرگى و رطوبتهاى بيمحل و ممتد با تعاقب حر و برد و غلبهء ظهور شهب و نهارك و سرخيها خصوصا در اوائل خريف و ايلول و تغير احوال فصول از وضع خصوصا صيف و
خلاصة التجارب ( طبع قديم ) — صفحة 124
مساهمون: بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
ص١٢٤