سحق كرده ، با جلاب يا عسل بسرشند و سه روز بنوشند ، هر روز شربتى سه درم [ مفيد آيد ] . بدلش به وزن آن غافت ، و گويند بدلش سليخه است .
كنگر
: حرشف گويند . گرم و تر است در اوّل . باه برانگيزاند و عرق را خوشبو كند . مضرّ است به سپرز ، و مصلحش بنفشه ، و بدلش شقاقل است .
كنگرزد
: صمغ كنگر است . گرم و تر است در اوّل ، و گويند سرد و تر است .
چون به آب گرم و سكنجبين عسلى ميل كنند ، به آسانى قى آرد .
كوك
: به [ تازى ] خس و پارسى كاهو گويند ، و گفته شد .
كهربا
: به هندوى كپور « 1 » گويند ؛ و آن صمغ درختى است كه در روم مىباشد ؛ و بهترينش سرخى است كه به زردى زند . سرد و خشك است در دويم . خون را ببندد و تقويت دل و معده كند و خفقان را نفع دهد و چون نيم مثقال ازو در آب سرد حل كرده ميل فرمايند قى و غثيان بازدارد و ذوسنطارياى كبدى و معوى را سودمند آيد و نفث الدّم را نفع دهد ؛ و فرق ميان كهربا و سندروس آن است كه سندروس تلخ بود به خلاف كهربا ، و كهربا را تلخى نباشد و آهن گرم كرده را نگيرد ، به خلاف سندروس ؛ و مضرّ است به سر ، و مصلحش ارزّ فارسى ، و بدلش طباشير است .
حرف اللام
لادن
: به پارسى عنبر لادن گويند . گرم و تر است در اوّل . چون زير دامن دود كنند ، بچهء مرده و مشيمه بيرون آرد . چون در گلاب حلّ كرده بياشامند ، دل و معده را قوّت دهد و بول براند و صلابت جگر و سپرز و سينه را ببرد ؛ و چون در روغن بابونه يا شبت حلّ كرده بمالند ، جميع دردها را سودمند آيد ؛ و شربتى از او نيم مثقال ، و مضرّ است به سفل ، و مصلح آن سنبل الطيب است .
لازورد
: گرم است در دويم و خشك است در سيوم ، و گويند سرد و خشك است در دويم . مسهل سودا و بلغم غليظ بود و ماليخوليا و ضيق النّفس را نفع دهد و درد گرده و مثانه را دفع كند ؛ و چون به سركه طلا كنند ، بهق و ثآليل را زايل گرداند ؛ و چون زن فرزجه ساخته بردارد ، حيض بگشايد ؛ و مضرّ است به معده ، و مصلح آن مصطكى است ، و شربتى از او يك درم است ؛ و گويند مضرّ
هامش
( 1 ) . س : كهپور ؛ به قياس نسخ و منابع ديگر اصلاح شد ؛ به هندى آن را « كپور » گويند . ( تطبيق نامهاى كهن گياهان دارويى 1 / 264 )