را نافع آيد ؛ و چون با روغن كنجد بپزند و بر بواسير كه ظاهر بود پيرامون مقعد طلا كنند ، مفيد بود . امّا بايد كه با ادويهء موافق خلط كنند ، مانند صبر و قنطوريون دقيق و سورنجان و بوزيدان و كمافيطوس و قسط و مرّ و زعفران و سنبل الطيب و دارچينى و زراوند مدحرج و انيسون و تخم كرفس و فطر اساليون و جاوشير و مقل و تربد و نمك هندى و حبّ بلسان ، و اگر با اين ادويهء مذكوره بياميزند ، سودمند آيد جهت دردهايى مثل مفاصل و نقرس و قولنج و لقوه ؛ و دردهايى كه از مرّهء سودا باشد ، نشايد كه به ادويهء حارّه مثل سقمونيا و شحم حنظل بياميزند . شربتى از او يك دانگ ، و مضرّ است به شش ، و مصلحش صمغ عربى و طين ارمنى و نشاسته بود .
قراصيا
: به پارسى آلوبالو گويند . حلو آن گرم و تر است در دويم . معده را سست كند و شكم را براند و نعوظ آرد و غذا را فاسد گرداند ؛ و آنچه ترش است ، سرد و خشك است در دويم . تشنگى بنشاند و شكم ببندد ؛ و آنچه عفص است ، سرد و خشك است در اوّل . طبيعت را قبض كند و مرطوب مزاج را سودمند آيد .
قرطاس
: به پارسى كاغذ را گويند . چون بسوزند و نرم سوده بر سعفه پاشند ، نافع بود ؛ و چون در بينى دمند ، رعاف را دفع كند ؛ و چون يك درم از او ميل كنند ، قرحهء شش را نفع دهد .
قسط
: به يونانى قسطس و به هندوى كتهه گويند . « 1 » و آن قسط بحرى است كه به رنگ سفيد بود و قسط هندى است كه به رنگ سياه بود .
آنچه شيرين است ، گرم و خشك است در سيوم . چون به عسل سرشته ، بر كلف طلا كنند ، نفع تمام دهد . چون يك درم از او كوفته و بيخته كفه زنند ، بول و حيض براند و درد رحم را سودمند آيد و استرخاى عصب و عرق النّسا را ضماد كردن نافع آيد ؛ و طبيعت آنچه تلخ است ، گرم و خشك است در چهارم . چون زير دامن دود كنند ، حيض براند و بچه بيندازد ؛ و چون نرم سوده ، بر ريش تر پاشند ، خشك گرداند . چون طبيخش را به قند سفيد شيرين كرده ، بياشامند ، سدّهء جگر بگشايد و درد معده را سودمند آيد و سنگ گرده و مثانه را بريزاند ؛ و چون كوفته و بيخته ، به سكنجبين ميل كنند ، تب ربع را دفع كند و قى و غثيان بازدارد ؛ و شربتى از او يك درم تا دو درم است ؛ و مضرّ است به مثانه ، و مصلحش گل سرخ و قند
هامش
( 1 ) . به يونانى « قسطس » و به هندى آن را « كت » و « كتهه » است و به فارسى « كوشنه » گويند . ( تطبيق نامهاى كهن گياهان دارويى 1 / 239 )